TƏHSİLDƏ VAHİD MƏKTƏBLİ FORMASININ ƏHƏMİYYƏTİ

Bakı:

22 °C

88 %

7 m/s

Əlaqə

AZ RU EN

Ana səhifə / Arxiv / TƏHSİLDƏ VAHİD MƏKTƏBLİ FORMASININ ƏHƏMİYYƏTİ

TƏHSİLDƏ VAHİD MƏKTƏBLİ FORMASININ ƏHƏMİYYƏTİ

15.10.2026 [16:30]

Təhsil hər bir dövlətin gələcəyini müəyyən edən, cəmiyyətin intellektual potensialını formalaşdıran ən mühüm sahələrdən biridir. Gələcəyimizin təminatçısı olan gənc nəslin savadlı, vətənpərvər, milli-mənəvi dəyərlərə bağlı və məsuliyyətli şəxsiyyət kimi yetişdirilməsi təhsil sisteminin qarşısında duran əsas vəzifələrdəndir. Bu məqsədə nail olmaq üçün tədrisin keyfiyyəti ilə yanaşı, məktəblərdə sağlam mənəvi mühitin yaradılması, şagirdlər arasında bərabərliyin qorunması və nizam-intizamın möhkəmləndirilməsi də mühüm əhəmiyyət daşıyır. Bu baxımdan təhsildə vahid məktəbli formasının tətbiqi xüsusi diqqətə layiqdir.

Məktəbli forması sadəcə geyim seçimi deyil. O, məktəb mədəniyyətinin, intizamın, kollektivə bağlılığın və təhsil müəssisəsinə hörmətin ifadəsidir. Şagird məktəb formasını geyinməklə özünün təhsil mühitinə mənsubluğunu nümayiş etdirir, məktəbin qaydalarına və ümumi dəyərlərinə hörmətlə yanaşmağı öyrənir. Vahid forma məktəbdə müəyyən edilmiş qaydaların qorunmasına, təhsil mühitinin daha səliqəli və nizamlı görünməsinə də kömək edir.

Vahid formanın əsas üstünlüklərindən biri şagirdlər arasında sosial bərabərliyin möhkəmləndirilməsidir. Müasir dövrdə ailələrin maddi imkanları fərqlidir. Bəzi valideynlər övladları üçün bahalı və dəbli geyimlər ala bildikləri halda, digər ailələr üçün bu, əlavə maliyyə yükü yarada bilər. Geyim fərqləri bəzən şagirdlər arasında müqayisələrə, özünü başqalarından üstün və ya zəif hiss etməyə, hətta müəyyən hallarda mənəvi narahatlığa səbəb olur. Vahid məktəbli forması bu cür fərqlərin məktəb mühitində ön plana çıxmasının qarşısını almağa və uşaqların diqqətini xarici görünüşdən daha çox təhsilə, biliyə və şəxsi inkişafa yönəltməyə imkan yaradır.

Məktəbin əsas məqsədi şagirdlərin geyimlərini deyil, biliklərini, bacarıqlarını, davranışlarını və şəxsiyyətlərini inkişaf etdirməkdir. Məktəbə gələn hər bir uşaq öz ailəsinin maddi vəziyyətindən asılı olmayaraq, eyni hörmətə və bərabər münasibətə layiqdir. Vahid forma bu yanaşmanın rəmzi ifadələrindən biri ola bilər. Bununla yanaşı, məktəbdə bərabərliyin yalnız geyimlə təmin olunmadığını, müəllimlərin ədalətli münasibətinin, ayrı-seçkiliyə yol verilməməsinin və hər bir şagirdə fərdi yanaşmanın da mühüm rol oynadığını unutmamalıyıq.

Vahid məktəbli formasının digər mühüm cəhəti şagirdlərdə nizam-intizam və məsuliyyət hissinin formalaşmasına verdiyi töhfədir. Məktəb müəyyən qaydalar əsasında fəaliyyət göstərən təhsil müəssisəsidir. Bu qaydalara əməl etmək uşaqlara məsuliyyətli olmağı, ümumi tələblərə hörmət etməyi və kollektiv daxilində davranış normalarını mənimsəməyi öyrədir. Məktəbli formasına riayət etmək də bu tərbiyəvi prosesin bir hissəsidir. Şagird anlamalıdır ki, məktəbə səliqəli gəlmək, dərslərə vaxtında qatılmaq, müəllim və yoldaşlarına hörmət göstərmək onun təhsil həyatının ayrılmaz tərkib hissəsidir.

Məktəbli forması həm də təhsil müəssisəsinin nüfuzunu və vahid kollektiv ruhunu ifadə edir. Eyni formanı geyinən şagirdlər özlərini bir məktəb ailəsinin üzvləri kimi hiss edir, məktəbin adını və nüfuzunu qorumağın məsuliyyətini daha dərindən dərk edə bilirlər. Bu yanaşma şagirdlər arasında həmrəylik, qarşılıqlı hörmət və əməkdaşlıq münasibətlərinin inkişafına müsbət təsir göstərə bilər.

Azərbaycan təhsil sistemində milli-mənəvi dəyərlərin qorunması və gələcək nəsillərə ötürülməsi də xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Məktəb yalnız bilik verən müəssisə deyil, eyni zamanda milli kimliyin, vətənpərvərlik hissinin, böyüyə hörmətin, kiçiyə qayğının və ictimai məsuliyyətin formalaşdığı mühüm tərbiyə ocağıdır. Şagirdlər məktəbdə dövlət rəmzlərinə hörmət etməyi, Azərbaycan dilini sevməyi, xalqımızın tarixinə və mədəniyyətinə bağlı olmağı öyrənirlər. Vahid məktəbli forması da ümumi məktəb mədəniyyətinin bir elementi kimi bu tərbiyəvi mühitin formalaşmasına xidmət edə bilər.

Lakin vahid formanın tətbiqi zamanı müəyyən prinsiplər gözlənilməlidir. İlk növbədə, forma rahat, keyfiyyətli, mövsümə uyğun və şagirdlərin sağlamlığı üçün təhlükəsiz olmalıdır. Onun seçilməsində uşaqların yaş xüsusiyyətləri, hərəkət sərbəstliyi və gündəlik tədris ehtiyacları nəzərə alınmalıdır. Məktəbli forması valideynlər üçün həddindən artıq maliyyə yükü yaratmamalı, onun əldə olunması ilə bağlı çətinlik yaşayan ailələrə həssas yanaşılmalıdır. Heç bir şagird maddi imkansızlığına görə təhsildən kənarda qalmamalı, alçaldılmamalı və ya digər uşaqlardan fərqli münasibətlə üzləşməməlidir.

Bu məsələdə məktəb rəhbərliyinin, müəllimlərin və valideynlərin üzərinə mühüm vəzifələr düşür. Məktəb rəhbərliyi vahid forma ilə bağlı qaydaların düzgün izah edilməsini və ədalətli tətbiqini təmin etməlidir. Müəllimlər şagirdlərə formanın məqsədini yalnız tələb kimi deyil, bərabərlik, səliqə və kollektiv məsuliyyət anlayışları ilə əlaqələndirərək izah etməlidirlər. Valideynlər isə övladlarının məktəb qaydalarına hörmətlə yanaşmasına dəstək göstərməli, uşaqlarda geyim mədəniyyətinin və məsuliyyət hissinin formalaşmasına kömək etməlidirlər.

Eyni zamanda nəzərə alınmalıdır ki, məktəbdə uğurun əsas göstəricisi şagirdlərin hansı formada geyinməsi deyil, onların əldə etdiyi biliklər, göstərdiyi davranış, müəllimlərin peşəkarlığı və tədrisin keyfiyyətidir. Vahid forma təhsilin keyfiyyətini öz-özlüyündə yüksəltmir, lakin düzgün təşkil olunmuş məktəb mühitinin yaradılmasına kömək edən vasitələrdən biri ola bilər. Buna görə də məktəblərdə vahid formaya riayət olunması ilə yanaşı, şagirdlərin yaradıcı düşüncəsinin inkişafına, tənqidi təfəkkürünün formalaşmasına, müstəqil qərarvermə bacarıqlarının artırılmasına və sağlam psixoloji mühitin qorunmasına da xüsusi diqqət yetirilməlidir.

Müasir dövrdə məktəb uşaqların özlərini təhlükəsiz, rahat və dəyərli hiss etdikləri bir məkan olmalıdır. Burada hər bir şagirdin şəxsiyyətinə hörmət edilməli, fərdi xüsusiyyətləri nəzərə alınmalı və onun inkişafı üçün bərabər imkanlar yaradılmalıdır. Vahid məktəbli forması da məhz bu məqsədlərə xidmət etdiyi zaman öz əsl mahiyyətini doğruldur. Onun tətbiqi formal tələbə çevrilməməli, şagirdlərə qarşılıqlı hörmət, səliqə, məsuliyyət və birlik anlayışlarını aşılayan tərbiyəvi vasitə kimi qiymətləndirilməlidir.

Nəticə etibarilə, təhsildə vahid məktəbli formasının tətbiqi məktəb mədəniyyətinin möhkəmləndirilməsi, şagirdlər arasında geyimdən irəli gələn sosial fərqlərin azaldılması və nizam-intizamın təşviqi baxımından əhəmiyyətlidir. Bununla belə, bu təşəbbüsün səmərəsi onun necə tətbiq olunmasından, valideynlərin imkanlarının nəzərə alınmasından və məktəbdə ədalətli münasibətin təmin edilməsindən asılıdır. Əsas məqsəd bütün şagirdlərin eyni geyimdə olması ilə kifayətlənmək deyil, onların bərabər hüquqlara, sağlam təhsil mühitinə və uğurlu gələcək qurmaq üçün eyni imkanlara malik olmasına nail olmaqdır.

Unutmamalıyıq ki, məktəbin əsl gözəlliyi yalnız şagirdlərin vahid formasında deyil, onların biliyində, davranışında, müəllimlərinə hörmətində, Vətənə sevgisində və insanlara münasibətində özünü göstərir. Vahid forma bu dəyərləri əvəz etməsə də, onların inkişaf etdiyi nizamlı və sağlam təhsil mühitinin formalaşmasına töhfə verə bilər. Gələcəyimiz olan uşaqların savadlı, tərbiyəli, milli-mənəvi dəyərlərə bağlı və cəmiyyət üçün faydalı vətəndaşlar kimi yetişməsi naminə məktəb, ailə və cəmiyyət birgə fəaliyyət göstərməlidir.

Ayaz Novruzov

YAP Camaldın kənd ərazi partiya təşkilatının sədri

Paylaş:

Baxılıb: 14 dəfə

Xəbər lenti

Hamısına bax