Birlikdən Doğan Güc: Şuşa Bəyannaməsi

Bakı:

25 °C

64 %

8 m/s

Əlaqə

AZ RU EN

Ana səhifə / Arxiv / Birlikdən Doğan Güc: Şuşa Bəyannaməsi

Birlikdən Doğan Güc: Şuşa Bəyannaməsi

11.06.2026 [10:45]

Şuşa Bəyannaməsi beynəlxalq hüquq və siyasət leksikonunda adətən hərbi-strateji pakt kimi şərh olunsa da, mahiyyətcə o, Azərbaycan və Türkiyənin iqtisadi ekosistemlərini birləşdirən ortaq bir "əməliyyat sistemi"dir. 2021-ci il iyunun 15-də Şuşada atılan imzalar, sadəcə iki dövlətin dostluğunu təsdiqləmədi; bu sənəd Avrasiyanın iqtisadi xəritəsində yeni bir geo-iqtisadi tektonik güc mərkəzinin əsasını qoydu. Bəyannamə klassik ticarət müqavilələrindən fərqli olaraq, hər iki ölkənin milli güc elementlərini sinerji effekti ilə birləşdirərək unikal bir iqtisadi qalxan və lokomotiv yaradır. Bu unikal müttəfiqliyin iqtisadi fəlsəfəsi "qarşılıqlı asılılıqdan doğan müstəqillik" prinsipinə söykənir. Qlobal təchizat zəncirlərinin qırıldığı, enerji və logistika böhranlarının dünyanı sarsıtdığı bir dövrdə, Bakı və Ankara Şuşa Bəyannaməsi ilə dünyaya tamamilə fərqli bir model təqdim etdi. Bu sənədin iqtisadi qüdrətə çevrilməsinin ən unikal təzahürü özünü nəqliyyat və tranzit fəlsəfəsində göstərir. Zəngəzur dəhlizinin bəyanatda strateji hədəf kimi qeyd olunması, sadəcə iki ölkə arasındakı coğrafi məsafəni qısaltmır, həm də qlobal ticarətin Şərq-Qərb Mərkəzi Dəhlizini yenidən dizayn edir. Bu, Azərbaycanı Xəzər dənizindən keçən nəhəng bir logistik qovşağa, Türkiyəni isə bu xəttin Avropaya açılan əsas terminalına çevirərək, hər iki ölkəyə qlobal ticarət üzərində strateji nəzarət və daimi tranzit rentası qazandırır. Enerji arxitekturası baxımından Şuşa Bəyannaməsi münasibətləri "satıcı-alıcı" və ya "istehsalçı tranzit ölkə" formulundan çıxarıb, vahid enerji ittifaqı statusuna gətirdi. TANAP və TAP kimi nəhəng layihələrin idarə edilməsindəki ortaq iradə, Avropanın enerji təhlükəsizliyində Bakı və Ankaraya unikal bir xarici siyasət rıçaqı verir. Sənaye və texnologiya sahəsində isə sənəd, iki ölkənin intellektual və istehsal potensialını birləşdirir. Xüsusilə müdafiə sənayesindəki inteqrasiya (birgə İHA və digər yüksək texnoloji hərbi sistemlərin istehsalı hədəfləri) iqtisadiyyatın elmtutumlu sektorlarını stimullaşdırır. Bu növ inteqrasiya təkcə hərbi gücü artırmır, həm də xaricə kapital axınının qarşısını alır, ölkə daxilində yüksək əlavə dəyər yaradan startapların və sənaye klasterlərinin formalaşmasına rəvac verir. Digər fərqli bir məqam isə Qarabağ və Şərqi Zəngəzurun bərpası fonunda yaranan yeni iqtisadi zonadır. Türkiyə kapitalının və texnologiyasının bu regionlara axması adi bir investisiya prosesi deyil. Bu, regionun aqrar, turizm və yaşıl enerji potensialını sıfırdan, ən müasir trendlərlə ("ağıllı şəhər", "sıfır tullantı") qurmaq layihəsidir. Beləliklə, Azərbaycan daxili iqtisadi inteqrasiyasını tamamlayarkən, Türkiyə şirkətləri qlobal miqyasda böyük rəqabət üstünlüyü qazanacaqları yeni bir təcrübə və iqtisadi meydan əldə edirlər. 1 Nəticə etibarilə, Şuşa Bəyannaməsi iki ölkənin iqtisadi qüdrətini sadəcə rəqəmlərlə, ticarət dövriyyəsinin həcmi ilə artırmır. Bu sənəd Azərbaycan və Türkiyəni qlobal iqtisadi təlatümlərə qarşı "immunitet" sahibi edir. Bir tərəfin resurs və logistik üstünlüyü, digər tərəfin sənaye və bazar imkanları ilə elə bir şəkildə sintez olunub ki, yaranan yeni iqtisadi güc mərkəzi tək-tək hər iki ölkənin potensialından qat-qat böyük və sarsılmazdır.

Səbinə Əliyeva

YAP Ordubad rayon təşkilatının məsləhətçisi

Paylaş:

Baxılıb: 167 dəfə