Fiziklər ilk dəfə işlək nüvə saatı yaradıblar
18.06.2026 [16:29]
Avropa və Çindən olan fiziklər bir-birlərindən asılı olmayaraq dünyada ilk işlək nüvə saatlarını yaradıblar. Bu qurğular zamanı elektronların deyil, atom nüvəsinin rəqslərinə əsasən ölçür. Yeni işləmə prinsipi müasir atom saatlarından daha dəqiq saatların hazırlanmasına yol aça, həmçinin qaranlıq maddənin axtarışı və fizikanın fundamental qanunlarının yoxlanılması üçün yeni imkanlar yarada bilər.
AZƏRTAC xəbər verir ki, tədqiqatın ilkin nəticələri “arXiv” portalında dərc olunub.
Hazırda vaxtın ölçülməsi üçün ən dəqiq qurğular atom saatları hesab olunur. Onlar atom daxilində elektronların müxtəlif enerji səviyyələri arasında keçidlərinə əsasən işləyir. Bu cihazlar o qədər dəqiqdir ki, milyardlarla il ərzində cəmi bir saniyədən az xəta verə bilirlər.
Lakin alimlər çoxdan hesab edirdilər ki, daha sabit zaman etalonu atom nüvələri ola bilər. Atomun xarici qatlarında yerləşən və ətraf mühitin təsirinə məruz qalan elektronlardan fərqli olaraq, nüvə xarici təsirlərdən daha etibarlı qorunur. Bu da onu yüksək dəqiqlikli saatlar üçün potensial olaraq ideal “rəqqas”a çevirir.
Problem ondadır ki, nüvədaxili keçidlərin əksəriyyəti çox yüksək enerji tələb edir və müasir lazerlərin imkanları xaricindədir. Yeganə istisna torium-229 izotopu olub. Hələ 2003-cü ildə fiziklər onun unikal xüsusiyyətlərinin ilk nüvə saatlarının yaradılmasına imkan verə biləcəyini irəli sürmüşdülər.
2024-cü ildə alimlər torium-229 nüvəsində tələb olunan keçidi həyata keçirməyə və onun “tıqqıltısını” qeydə almağa nail olublar. İndi isə iki müstəqil tədqiqat qrupu növbəti addımı ataraq bu effekti tam bir vaxt ölçmə cihazına çevirib.
Hər iki komanda tədqiqat zamanı tərkibinə torium-229 nüvələri daxil edilmiş kalsium-flüorid kristallarından istifadə edib. Onların idarə olunması üçün vakuum ultrabənövşəyi lazer şüalanması tətbiq olunub.
Hazırda yeni qurğular dəqiqlik baxımından hələ ki, ən yaxşı atom saatlarını geridə qoymur. Bununla belə, alimlər qeyd edirlər ki, atom saatları təxminən 70 ildir inkişaf etdirilir, nüvə saatlarının tarixi isə yenicə başlayır. Tədqiqatçıların fikrincə, bu texnologiya artıq işlək olduğunu sübut edib və yaxın illərdə sürətlə inkişaf edə bilər.
Xəbər lenti
Hamısına bax
Dünya
19 İyun 23:45
İqtisadiyyat
19 İyun 23:18
İdman
19 İyun 22:56
Dünya
19 İyun 22:20
Dünya
19 İyun 22:05
Xəbər lenti
19 İyun 21:49
Sosial
19 İyun 21:26
Dünya
19 İyun 21:10
İqtisadiyyat
19 İyun 20:45
Dünya
19 İyun 20:30
Sosial
19 İyun 20:17
Elm
19 İyun 19:53
Sosial
19 İyun 19:21
İdman
19 İyun 19:13
Dünya
19 İyun 18:37
Sosial
19 İyun 18:04
Sosial
19 İyun 17:19
Xəbər lenti
19 İyun 16:30
Sosial
19 İyun 16:30
Sosial
19 İyun 15:47
İqtisadiyyat
19 İyun 15:45
YAP xəbərləri
19 İyun 15:40
Dünya
19 İyun 15:34
YAP xəbərləri
19 İyun 15:34
İqtisadiyyat
19 İyun 15:31
Diaspor
19 İyun 15:21
Xəbər lenti
19 İyun 14:52
YAP xəbərləri
19 İyun 14:51
Gündəm
19 İyun 14:49
Siyasət
19 İyun 14:48
Elanlar
19 İyun 14:48
Elm
19 İyun 14:44
Sosial
19 İyun 14:40
Sosial
19 İyun 14:40
Sosial
19 İyun 14:33
Siyasət
19 İyun 14:30
Mədəniyyət
19 İyun 13:46
Mədəniyyət
19 İyun 13:46
İqtisadiyyat
19 İyun 13:41
Hərbi
19 İyun 13:39
Xəbər lenti
19 İyun 13:38
Xəbər lenti
19 İyun 13:37
Xəbər lenti
19 İyun 13:37
Siyasət
19 İyun 13:36
Xəbər lenti
19 İyun 13:35
Elm
19 İyun 13:34
Dünya
19 İyun 12:50
Sosial
19 İyun 12:47
Sosial
19 İyun 12:46
Gündəm
19 İyun 12:26
YAP xəbərləri
19 İyun 12:16
YAP xəbərləri
19 İyun 12:15
YAP xəbərləri
19 İyun 12:14
Siyasət
19 İyun 12:13
Siyasət
19 İyun 12:11
Gündəm
19 İyun 11:58
Xəbər lenti
19 İyun 11:48
Sosial
19 İyun 11:37
Elm
19 İyun 11:36
Siyasət
19 İyun 11:35
Gündəm
19 İyun 11:26
Siyasət
19 İyun 11:03
Hərbi
19 İyun 10:54
Gündəm
19 İyun 10:30
Sosial
19 İyun 10:29
Gündəm
19 İyun 10:15
Analitik
19 İyun 09:59
Ədəbiyyat
19 İyun 09:31
Ədəbiyyat
19 İyun 09:17
Sosial
19 İyun 08:50
