Diplomatların Qarabağ və Şərqi Zəngəzur səfəri erməni revanşistlərini niyə narahat etdi?

Bakı:

30 °C

39 %

4 m/s

Əlaqə

AZ RU EN

Ana səhifə / Analitik / Diplomatların Qarabağ və Şərqi Zəngəzur səfəri erməni revanşistlərini niyə narahat etdi?

Diplomatların Qarabağ və Şərqi Zəngəzur səfəri erməni revanşistlərini niyə narahat etdi?

15.09.2026 [14:26]

Azərbaycanda akkreditə olunmuş diplomatik korpusun nümayəndələrinin Qarabağ və Şərqi Zəngəzura səfəri Ermənistan cəmiyyətinin müəyyən dairələri tərəfindən ciddi narazılıqla qarşılanıb. Xarici diplomatların Azərbaycanın beynəlxalq səviyyədə tanınmış suveren ərazisinə səfərinə qarşı səsləndirilən bəyanatlar və aparılan kampaniya təkcə qəbuledilməz deyil, həm də Ermənistan cəmiyyətində revanşist və dözümsüz yanaşmaların hələ də güclü olduğunu göstərir.

Azərbaycanın daxili işlərinə müdaxilə

Qarabağ Azərbaycanın ayrılmaz hissəsi və suveren ərazisidir. Bu reallıq Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün beynəlxalq səviyyədə tanınması ilə yanaşı, Ermənistanın da Azərbaycanın ərazi bütövlüyünü tanımasına dair mövqeyi ilə təsdiqlənib.

Belə olan halda Azərbaycanda akkreditə olunmuş diplomatik nümayəndələrin ölkə ərazisində səfər etməsinə qarşı Ermənistanda etirazların bildirilməsi məntiqsiz və qəbuledilməz görünür. Xarici diplomatların Azərbaycanın suveren ərazisində hərəkətinə görə hədəfə alınması Azərbaycanın daxili işlərinə müdaxilə cəhdi kimi qiymətləndirilə bilər.

Diplomatik korpus nümayəndələrinin Qarabağ və Şərqi Zəngəzura səfəri həm də onların təmsil etdikləri dövlətlərin Azərbaycanın ərazi bütövlüyünə və suverenliyinə münasibətini nümayiş etdirir. Bu səfərlərin siyasiləşdirilməsi və diplomatların təzyiq altında saxlanılmasına cəhd isə Ermənistan cəmiyyətində müəyyən dairələrin regionda formalaşmış yeni reallıqları qəbul etməkdə çətinlik çəkdiyini göstərir.

Tarixin saxtalaşdırılması və ayrı-seçkilikçi yanaşma

Ermənistan cəmiyyətində səsləndirilən reaksiyaların digər diqqətçəkən tərəfi tarixi-mədəni irsin siyasiləşdirilməsi və selektiv təqdim olunmasıdır.

Məsələn, Gəncəsər və Xudavəng kimi tarixi abidələrin yalnız erməni irsi kontekstində təqdim edilməsi, eyni zamanda müasir Ermənistan ərazisində Azərbaycan xalqının tarixi-mədəni irsinin mövcudluğunun inkar edilməsi ciddi ziddiyyət yaradır.

Burada ikili standart yanaşması açıq şəkildə özünü göstərir: Azərbaycan ərazisindəki tarixi irsin etnik mənsubiyyəti üzərindən mübahisələr aparılır, lakin indiki Ermənistan ərazisində azərbaycanlıların əsrlər boyu mövcudluğu və yaratdığı mədəni irs barədə danışıldıqda bu faktların inkarına və ya kölgədə saxlanılmasına cəhd edilir.

Tarixi keçmişə belə selektiv yanaşma regionun mürəkkəb və çoxqatlı tarixinin obyektiv öyrənilməsinə deyil, siyasi məqsədlərə xidmət edir.

Qafqaz Albaniyası irsinə münasibət

Ermənistan cəmiyyətində Qafqaz Albaniyasının irsi ilə bağlı mövqelər də xüsusi diqqət doğurur. Qafqaz Albaniyasının Azərbaycan ərazisində mövcudluğu və onun zəngin tarixi-mədəni irsi dünya tarixşünaslığında geniş şəkildə tədqiq olunmuş mövzulardandır.

Bu irsin siyasi mübahisələrin predmetinə çevrilməsi, onun mövcudluğunun və Azərbaycan ərazisi ilə bağlılığının sistemli şəkildə inkar edilməsi elmi yanaşmadan uzaqdır. Tarixi irsə münasibətdə etnik və siyasi motivlərin ön plana çəkilməsi regionun tarixi həqiqətlərinin obyektiv araşdırılmasına mane olur.

Azərbaycan ərazisində yerləşən tarixi və mədəni abidələrin qorunması Azərbaycan dövlətinin üzərinə düşən məsuliyyətdir. Bu baxımdan həmin abidələrin qorunması, bərpası və gələcək nəsillərə çatdırılması dövlət siyasətinin mühüm istiqamətlərindən biridir.

Revanşist qüvvələr və Ermənistan hakimiyyətinin mövqeyi

Ermənistanda revanşist qüvvələrin mövcudluğu yeni məsələ deyil. Lakin hazırkı kampaniyanın yalnız radikal müxalif dairələrin fəaliyyəti ilə izah edilməsi də kifayət deyil. Yayılan məlumatların və sosial media kampaniyalarının bir hissəsinin hakimiyyətə yaxın resurslarda geniş şəkildə işıqlandırılması bu məsələdə siyasi dairələrin məsuliyyəti barədə suallar yaradır.

Əgər Ermənistan hakimiyyəti həqiqətən sülh prosesinin davam etdirilməsində maraqlıdırsa, revanşist ritorikanın qarşısının alınması istiqamətində daha aydın və prinsipial mövqe nümayiş etdirməlidir. Əks halda rəsmi İrəvanın sülh gündəliyi ilə Ermənistan cəmiyyətində təşviq olunan bəzi siyasi və informasiya kampaniyaları arasında ziddiyyət yaranır.

Ruben Rubinyanın açıqlaması da suallar doğurur

Mövzu ilə bağlı Ermənistan parlamentinin sədri Ruben Rubinyanın açıqlaması da diqqətdən kənarda qala bilməz. Xarici diplomatların Azərbaycanın suveren ərazisinə səfəri ilə bağlı Ermənistan rəsmisinin etiraz xarakterli mövqe nümayiş etdirməsi Azərbaycanın daxili işlərinə müdaxilə kimi qiymətləndirilə bilər.

Digər tərəfdən, sentyabrın 14-də Ermənistan parlamentində 2022-ci il sentyabrın 12-13-də baş vermiş sərhəd toqquşmalarında həlak olmuş hərbçilərin xatirəsinin bir dəqiqəlik sükutla yad edilməsi də siyasi kontekstdə nəzərdən keçirilməlidir. Həmin hadisələr iki ölkə arasında ciddi hərbi qarşıdurmaya səbəb olmuşdu. Bu cür addımların hansı siyasi mesajı daşıdığı və cəmiyyətdə hansı ovqatı gücləndirdiyi ayrıca müzakirə mövzusudur.

Sülh prosesi fonunda qeyri-səmimilik

Baş verənlər Ermənistanın sülh prosesinə münasibəti ilə bağlı müəyyən suallar yaradır. 2023-cü ildən sonra regionda yaranmış yeni reallıqlar Ermənistanı Azərbaycanla münasibətlərin normallaşdırılması və sülh gündəliyinə yönəlməyə məcbur edib.

Lakin sülh yalnız rəsmi sənədlər və bəyanatlarla deyil, həm də cəmiyyətlərdə formalaşdırılan siyasi və ictimai ritorika ilə ölçülür. Bir tərəfdən sülhdən danışmaq, digər tərəfdən isə Azərbaycanın ərazi bütövlüyü və suverenliyi ilə bağlı reallıqları şübhə altına alan kampaniyalara şərait yaratmaq etimad mühitinə mənfi təsir göstərir.

Bu baxımdan Ermənistan daxilində Azərbaycan əleyhinə revanşist ritorikanın güclənməsi sülh prosesinin dayanıqlılığı üçün risk yaradır. Ermənistan hakimiyyətinin üzərinə düşən əsas məsuliyyət isə belə meyillərdən siyasi dividendlər əldə etmək deyil, onların qarşısını almaq və sülh gündəliyinə uyğun davranmaqdır.

Qərbi Azərbaycanda Azərbaycan irsinin taleyi

Məsələnin digər mühüm tərəfi indiki Ermənistan ərazisində Azərbaycan xalqının tarixi-mədəni irsinin vəziyyətidir.

Azərbaycan xalqının əsrlər boyu indiki Ermənistan ərazisində yaşaması, yaşayış məntəqələri salması və zəngin mədəni irs yaratması tarixi faktlarla bağlı geniş araşdırmaların mövzusudur. Məscidlər, qəbiristanlıqlar, yaşayış məntəqələri və digər tarixi-mədəni obyektlər bu irsin mühüm hissəsini təşkil edib.

Azərbaycan tərəfinin mövqeyinə görə, həmin irsin əhəmiyyətli hissəsi zamanla dağıdılıb, dəyişdirilib və ya məhv edilib. Tarixi-mədəni izlərin aradan qaldırılması və regionun keçmişinin yalnız bir etnik qrupun tarixi ilə məhdudlaşdırılması cəhdləri tarixi yaddaşa ciddi zərbə vurur.

Mədəni irsin qorunması məsələsi yalnız siyasi mübahisə deyil, eyni zamanda beynəlxalq hüququn və humanitar prinsiplərin tələbidir. Mədəni sərvətlərin silahlı münaqişələr zamanı qorunmasını nəzərdə tutan 1954-cü il Haaqa Konvensiyası və UNESCO çərçivəsində formalaşmış prinsiplər bu baxımdan xüsusi əhəmiyyət daşıyır.

Yeni reallıqlar qəbul edilməlidir

Diplomatik korpus nümayəndələrinin Qarabağ və Şərqi Zəngəzura səfərinə Ermənistanda göstərilən reaksiya bir daha sübut edir ki, regionda sülhün təmin olunması yalnız dövlətlərarası razılaşmalardan asılı deyil. Cəmiyyətlərdə də yeni geosiyasi və hüquqi reallıqların qəbul edilməsi vacibdir.

Azərbaycanın suverenliyi və ərazi bütövlüyü ilə bağlı beynəlxalq hüquqi reallıq artıq dəyişməz fakt kimi qəbul edilir. Xarici diplomatların Azərbaycanın müxtəlif bölgələrinə səfərinə etiraz etmək, tarixi irsi siyasiləşdirmək və revanşist ritorikanı gücləndirmək isə regionda etimadın formalaşmasına xidmət etmir.

Əksinə, davamlı sülh üçün keçmişin siyasi manipulyasiya predmetinə çevrilməsindən imtina edilməli, tarixi və mədəni irsə münasibətdə obyektiv, elmi və beynəlxalq hüquqa əsaslanan yanaşma formalaşdırılmalıdır.

Ermənistanın qarşısında seçim kifayət qədər aydındır: ya keçmişin revanşist narrativləri üzərindən siyasi manipulyasiyalar davam etdiriləcək, ya da regionun yeni reallıqları qəbul edilərək Azərbaycanla münasibətlərin normallaşdırılması və davamlı sülh istiqamətində real addımlar atılacaq. Sülh prosesinin uğuru isə ilk növbədə ikinci yanaşmanın seçilməsindən asılıdır.

Cəlal Allahverdiyev,

Filologiya üzrə fəlsəfə doktoru, dosent

Paylaş:

Baxılıb: 119 dəfə