20 yanvar hadisələri nəticəsində Sovet imperiyası Azərbaycanda özünün bütün siyasi və hüquqi dayaqlarını itirdi

Bakı:

2 °C

75 %

6 m/s

AZ RU EN

Ana səhifə / Arxiv / 20 yanvar hadisələri nəticəsində Sovet imperiyası Azərbaycanda özünün bütün siyasi və hüquqi dayaqlarını itirdi

20 yanvar hadisələri nəticəsində Sovet imperiyası Azərbaycanda özünün bütün siyasi və hüquqi dayaqlarını itirdi

19.01.2026 [10:27]

20 Yanvar 1990-cı il Azərbaycan tarixində həm milli faciə, həm də azadlıq və müstəqillik yolunda dönüş nöqtəsi kimi qiymətləndirilir. Həmin gecə Sovet İttifaqının silahlı qüvvələri tərəfindən Bakıda və respublikanın bir sıra bölgələrində dinc əhaliyə qarşı həyata keçirilən hərbi müdaxilə, totalitar sovet rejiminin öz vətəndaşlarına qarşı törətdiyi ən ağır cinayətlərdən biri olmuşdur. Bu hadisə yalnız insan tələfatı ilə deyil, həm də siyasi, hüquqi və ideoloji nəticələri baxımından imperiya sisteminin süqutunu sürətləndirən amillərdən biri kimi tarixə düşmüşdür.

20 yanvar hadisələri nəticəsində Sovet imperiyası Azərbaycanda özünün bütün siyasi və hüquqi dayaqlarını itirdi.1980-ci illərin sonlarında SSRİ-də baş verən siyasi və sosial proseslər, xüsusilə “yenidənqurma” və “aşkarlıq” siyasəti milli respublikalarda azadlıq, suverenlik və milli özünüdərk ideyalarının güclənməsinə səbəb olmuşdu. Azərbaycanda bu proseslər Ermənistanın Azərbaycana qarşı ərazi iddiaları və Dağlıq Qarabağ münaqişəsi fonunda daha da kəskin xarakter almış, xalqın mərkəzi hakimiyyətə olan etimadı ciddi şəkildə sarsılmışdı.1990-cı il yanvarın 19-dan 20-nə keçən gecə Sovet ordusunun fövqəladə vəziyyət elan edilmədən Bakıya yeridilməsi, beynəlxalq hüququn, SSRİ Konstitusiyasının və elementar insan haqlarının kobud şəkildə pozulması idi. Dinc əhaliyə qarşı ağır hərbi texnikanın tətbiqi, mülki şəxslərin qətlə yetirilməsi sovet hakimiyyətinin legitimliyini tam şəkildə aradan qaldırdı. Bu hadisə göstərdi ki, Sovet imperiyası artıq öz mövcudluğunu yalnız zorakılıq yolu ilə qorumağa çalışır və bu da onun siyasi iflasının açıq təzahürü idi.20 Yanvar faciəsindən sonra Azərbaycan cəmiyyətində Sovet hakimiyyətinə qarşı hüquqi və siyasi etimadsızlıq tam formalaşdı. Xalq artıq bu rejimi öz maraqlarının qoruyucusu kimi deyil, milli iradəyə qarşı çıxan işğalçı güc kimi qəbul etməyə başladı. Nəticədə, Sovet İttifaqının Azərbaycandakı ideoloji dayaqları dağıldı, onun hüquqi əsasları isə faktiki olaraq qüvvədən düşdü.20 Yanvar faciəsi Azərbaycan xalqının azadlıq iradəsini sındırmadı, əksinə, müstəqillik ideyasını daha da gücləndirdi. Qanlı hadisələrdən sonra cəmiyyətdə milli həmrəylik artdı, müstəqil dövlət quruculuğu ideyası ümummilli məqsədə çevrildi. Bu faciə Azərbaycan xalqının öz taleyinə sahib çıxmaq əzmini bütün dünyaya nümayiş etdirdi.

Ulu Öndər Heydər Əliyevin 20 Yanvar hadisələrinə verdiyi siyasi-hüquqi qiymət xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Onun Moskvada Sovet rəhbərliyini açıq şəkildə ittiham etməsi, bu faciəyə dövlət səviyyəsində obyektiv münasibətin formalaşmasında mühüm rol oynadı. Məhz Heydər Əliyevin siyasi qayıdışından sonra 20 Yanvar hadisələrinə rəsmi hüquqi-siyasi qiymət verildi və bu faciə dövlət səviyyəsində insanlığa qarşı cinayət kimi tanındı.20 Yanvar faciəsi Azərbaycan xalqının kollektiv yaddaşında milli matəm günü olmaqla yanaşı, azadlıq və müstəqillik uğrunda şəhidliyin rəmzidir. Bu hadisə sübut etdi ki, zorakılıq yolu ilə xalqın iradəsini boğmaq mümkün deyil. Məhz 20 Yanvar şəhidlərinin qanı üzərində Azərbaycan Respublikasının müstəqillik ideologiyası formalaşdı və 1991-ci ildə dövlət müstəqilliyinin bərpasına aparan yolun siyasi-ideoloji təməli qoyuldu.Nəticə etibarilə, 20 Yanvar faciəsi Sovet imperiyasının Azərbaycanda tam siyasi və hüquqi iflasını rəsmiləşdirən tarixi hadisə olmaqla yanaşı, Azərbaycan xalqının azadlıq mübarizəsinin şanlı və eyni zamanda faciəli səhifəsi kimi tarixdə əbədi yer tutmuşdur.

Lalə İskəndərova

YAP Qusar rayon təşkilatının fəal üzvü

Paylaş:

Baxılıb: 76 dəfə