İranda iqtisadi böhran

Bakı:

24 °C

45 %

1 m/s

Əlaqə

AZ RU EN

Ana səhifə / Xəbər lenti / İranda iqtisadi böhran

İranda iqtisadi böhran

05.05.2023 [19:39]

İranda böhran vəziyyətinin yaranmasını şərtləndirən bəzi məqamları sadalaya bilərik.

-İlk növbədə rejimin mahiyyətinə nəzər salaq. Son etirazlar fonunda aydın şəkildə görünür ki, mollakratiyanın 44 illik hakimiyyəti heç bir fundamental əsaslara söykənməyib. Yəni dövlət siyasətində ölkənin reallıqları, cəmiyyətin sosial sifarişləri, dəyişən qlobal çağırışlar əsla nəzərə alınmayıb. Ölkənin bütün potensialı rejimin əslində insan haqları, müasir dünya nizamı, yeni qlobal transformasiyalarla bir araya sığmayan ideoloji əsaslarının qorunmasına səfərbər edilib. Bəşəriyyət yeni sənaye inqilabına doğru irəlilədiyi halda, İranda yeni dəyərlərin yaradılması qayğısına qalınmayıb. Bütün bunlar da İranın qlobal inkişafdan, transformasiyalardan kənarda qalması, eləcə də hakimiyyətlə cəmiyyət arasında uçurum yaranması ilə nəticələnib. Bu gün İranın mənzərəsi, burada cərəyan edən hadisələr elə təəssürat yaradır ki, sanki dövlətin cəmiyyətə, cəmiyyətin də dövlətə hər hansı bir bağlılığı yoxdur. Hakimiyyətin çıxış yolu tapa bilməməsi öz arxasınca digər problemlərə də yol açır.

-İranın hazırda problemlər bataqlığına düşməsinin digər ən mühüm səbəblərindən biri ABŞ başda olmaqla kollektiv Qərbdən gələn sanksiyalarla bağlıdır. Burada da nəzərlər rejimin səhv siyasətinə yönəlir. İrana qarşı sanksiyaların geniş siyahısı bu ölkənin nüvə fəaliyyətinin məhdudlaşdırılması məqsədilə tətbiq olunur. İran regionda hakim, diqtə edən gücə çevrilmək iddiaları sərgiləyir və məqsədinə çatmaq üçün genişmiqyaslı silahlanmaya, o cümlədən də nüvə texnologiyalı silahlara sahiblənməyə çalışır. Buna yol vermək olmaz. Mollakratiya kimi mühafizəkar rejimlərin nüvə silahına sahiblənməsi bütün region dövlətləri üçün ciddi təhdiddir. Rejimin uranı müasir imkanlar səviyyəsində zənginləşdirmək səyləri beynəlxalq birliyi buna qarşı hərəkətə keçməyə məcbur etdi. Müxtəlif səviyyələrdə aparılan müzakirələrdə İranın siyasi rəhbərliyi israrlı yanaşma ortaya qoyur və heç bir vəchlə nüvə proqramından geri çəkilməyəcəyini bildirirdi. Çağırışlar nəticə vermədikdə kollektiv Qərb İrana qarşı sanksiyalar təşəbbüsünü irəli sürdü. ABŞ-dan və Avropa İttifaqından gələn bu sanksiyalar əsas etibarı ilə qonşu dövlətlərin neft ixracının məhdudlaşdırılmasını əhatə edir. Böyük həcmlərdə gəlirlərdən məhrum qalan və iqtisadi problemlər məngənəsində boğulan mollakratiya geri çəkilmək məcburiyyətində qaldı və yaxud belə bir görüntü yaratdı. 2015-ci ilin iyul ayında İranla 5+1 formatında (BMT TŞ-nin beş daimi üzvü və Almaniya) ortaq geniş çalışma planı üzrə müqavilə imzalandı. Lakin İran bu müqavilənin də şərtlərinə əməl etmədi. Alınan son kəşfiyyat məlumatlarına görə İran gizli şəkildə uranın 84 faizədək dərin zənginləşdirilməsinə nail olub. Belə olan halda İrana qarşı sanksiyalar yenidən gündəmə gəldi. Hazırda bu ölkə məhz sanksiyalar səbəbindən neft-qaz ixracını məhdud həcmdə həyata keçirir və böyük gəlirlərdən məhrum qalır. Bir tərəfdən silahlanmaya, terrorizmin dəstəklənməsinə böyük xərclər çəkilməsi, digər tərəfdən isə sanksiyalara görə gəlirlərdən məhrum qalması İranı indi çıxılmaz duruma salıb. Bunun nəticəsidir ki, ölkədə sosial məqsədlərə, maaşların və pensiyaların ödənilməsinə belə vəsait tapılmır.

Mubariz Feyizli

Paylaş:

Baxılıb: 559 dəfə