Başqalarına irad tutmazdan əvvəl...

Bakı:

22 °C

94 %

7 m/s

Əlaqə

AZ RU EN

Ana səhifə / Analitik / Başqalarına irad tutmazdan əvvəl...

Başqalarına irad tutmazdan əvvəl...

18.10.2026 [16:30]

Uşaqları qorumaq şüarlarla deyil, hüquqi təminatlarla mümkündür!

Dünyəvi təhsil, uşaqların təhlükəsizliyi və hüquqların qorunması məsələsində əsas meyar siyasi ritorika deyil, real vəziyyət və dövlətin məsuliyyətidir. Bəzən bir ölkənin başqa bir dövlətin daxili siyasətinə yönəltdiyi iradlar onun öz ictimai problemlərini də yenidən gündəmə gətirir. Son günlər Türkiyədə hicab və məktəbli geyimi ətrafında aparılan müzakirələrin Azərbaycanla bağlı siyasi müstəviyə daşınması da bu baxımdan diqqət çəkir.

Lakin bu müzakirələrdə vacib bir məqam bəzən arxa plana keçir: uşaqların hüquqları, təhlükəsizliyi və keyfiyyətli təhsil almaq imkanları. Məktəbin əsas vəzifəsi yalnız müəyyən geyim qaydalarını tətbiq etmək deyil, həm də uşağın şəxsiyyətinin formalaşmasına, dünyagörüşünün inkişafına və təhlükəsiz mühitdə böyüməsinə şərait yaratmaqdır.

Türkiyədə Ənsar Vəqfi ilə əlaqəli yataqxanada baş vermiş və geniş ictimai rezonans doğurmuş uşaq istismarı işi bu problemin nə qədər ciddi nəticələrə səbəb ola biləcəyini göstərən hadisələrdən biridir. Hadisə zamanı uşaqların müdafiəsi, məsul şəxslərin müəyyənləşdirilməsi və ictimai institutların cavabdehliyi ilə bağlı ciddi suallar yaranmışdı.

Belə hadisələrdən çıxarılan əsas nəticə budur ki, heç bir dini, siyasi və ya ictimai qurum uşaqların təhlükəsizliyindən üstün tutula bilməz. Uşaqların müdafiəsi məsələsində dövlətin vəzifəsi yalnız hadisə baş verdikdən sonra tədbir görmək deyil, həm də belə halların qarşısını alacaq effektiv nəzarət mexanizmləri yaratmaqdır.

Uşaq hüquqları məsələsində Azərbaycan təcrübəsi

Ölkəmizin təhsil siyasətinin əsas istiqamətlərindən biri dünyəvi təhsil prinsipinin qorunmasıdır. Bu model məktəbdə təhsilin dini mənsubiyyətdən asılı olmayaraq bütün uşaqlar üçün ümumi, əlçatan və vahid hüquqi çərçivədə təşkil edilməsini nəzərdə tutur.

Azərbaycan Respublikasının Konstitusiyası vicdan azadlığını, təhsil hüququnu və bərabərlik prinsipini təsbit edir. Təhsil qanunvericiliyində də dünyəvilik əsas prinsiplərdən biri kimi müəyyənləşdirilib. Bu yanaşmanın məqsədi dini inanclara müdaxilə etmək deyil, ümumi təhsil sisteminin elmi biliklərə və vahid dövlət standartlarına əsaslanmasını təmin etməkdir.

Məktəbli forması ilə bağlı qaydalar da təhsil mühitində ümumi tələblərin müəyyənləşdirilməsi kontekstində qiymətləndirilməlidir. Bu məsələnin ictimai müzakirəyə çıxarılması mümkündür, lakin hər hansı ölkənin daxili təhsil qaydaları barədə fikir bildirilərkən həmin ölkənin qanunvericiliyinə, ictimai xüsusiyyətlərinə və suveren qərarvermə hüququna hörmət edilməlidir.

Azərbaycanın uşaq hüquqlarının qorunması sahəsində üstünlüklərindən danışarkən, normativ-hüquqi bazanın mövcudluğunu, ümumi təhsil sisteminin dünyəvi xarakterini və uşaqların təhsil hüququnun dövlət tərəfindən tanınmasını qeyd etmək olar. Bununla belə, hüquqi təminatların mövcudluğu bütün problemlərin aradan qalxması demək deyil. Məktəblərdə təhlükəsizliyin gücləndirilməsi, zorakılığın qarşısının alınması, sosial müdafiəyə ehtiyacı olan uşaqların dəstəklənməsi və hər bir uşağın keyfiyyətli təhsilə çıxışının təmin edilməsi daim diqqətdə saxlanılmalıdır.

Məhz bu məqamda Azərbaycan üçün əsas məsələ yalnız başqa ölkələrdəki problemləri göstərmək deyil, öz təcrübəsini daha da təkmilləşdirmək, uşaqların hüquqlarının real həyatda qorunmasını təmin etməkdir.

Hicab mübahisəsindən daha vacib olan nədir?

Türkiyədə hicab və məktəbli geyimi ətrafında aparılan müzakirələrdə diqqətin yalnız geyim məsələsinə yönəlməsi problemin daha geniş tərəflərini kölgədə qoya bilər. Halbuki uşağın hansı geyimdə məktəbə gəlməsindən əvvəl onun məktəbdə təhlükəsiz olub-olmaması, keyfiyyətli təhsil alması və hüquqlarının qorunması məsələləri dayanır.

Dini inanclar fərdi və ictimai həyatın mühüm hissəsi ola bilər. Ancaq uşaqların hüquqları ideoloji mübahisələrin alətinə çevrilməməlidir. Nə dünyəvilik dini inanclara qarşı mübarizə kimi təqdim edilməli, nə də dini dəyərlər dövlətin uşaqları qorumaq öhdəliyini arxa plana keçirmək üçün əsas sayılmalıdır.

Azərbaycanın məktəbli forması qaydalarına münasibətdə də bu prinsip qorunur. Türkiyədəki siyasi və ictimai dairələrin öz fikirlərini səsləndirmək hüququ olsa da, bu, Azərbaycanın təhsil siyasətinə kənardan təzyiq göstərilməsini və ya ölkənin dünyəvi modelinin əsassız şəkildə hədəfə alınmasını legitimləşdirmir.

Uşaqların mənafeyi siyasi mübahisələrdən üstündür

Mövzu barədə “Yeni Azərbaycan”a açıqlama verən hüquqşünas Nadir Məmmədovun sözlərinə görə, məsələyə hüquqi baxımdan yanaşarkən ilk növbədə BMT-nin Uşaq Hüquqları Konvensiyasının əsas prinsiplərini xatırlamaq lazımdır: “Konvensiyaya görə, uşaqlarla bağlı qərarlarda onların üstün mənafeyi əsas mülahizələrdən biri olmalıdır. Eyni zamanda, uşaqların təhsil, müdafiə və ayrı-seçkiliyə məruz qalmamaq hüquqları təmin edilməlidir.

Hesab edirəm ki, həm Türkiyədə, həm də Azərbaycanda uşaqların hüquqlarına dair müzakirələr konkret hüquqi meyarlar əsasında aparılmalıdır. Dini inancların qorunması ilə uşaqların hüquqlarının təmin olunması bir-birinə zidd məqsədlər kimi təqdim edilməməlidir. Əksinə, hüquqi dövlətin vəzifəsi bu azadlıqlar arasında qanunauyğun tarazlıq yaratmaqdır.

Türkiyədə dini qurumlarla əlaqəli müəssisələrdə uşaqların istismarı və təhsil hüquqlarının pozulması ilə bağlı ortaya çıxan hadisələr müstəqil araşdırmanın, şəffaflığın və məsuliyyətin vacibliyini göstərir. Belə hallarda məsuliyyət konkret faktlar və sübutlar əsasında müəyyənləşdirilməli, heç bir quruma mənsubiyyət şəxsləri hüquqi məsuliyyətdən kənarda saxlamamalıdır”.

Təhsil siyasəti kənar iradlarla deyil, qanunlarla müəyyənləşir…

Hüquqşünas qeyd edib ki, Azərbaycanın dünyəvi təhsil modelinə gəlincə, bu modelin qorunması dövlətin konstitusion prinsiplərinə və təhsil qanunvericiliyinə əsaslanır: “Məktəbli forması ilə bağlı qaydaların müzakirəsi də hüquqi çərçivədə, uşaqların təhsil hüququ və bərabərlik prinsipi nəzərə alınmaqla aparılmalıdır. Hər hansı qaydanın qiymətləndirilməsi zamanı onun qanuniliyi, tətbiq üsulu və uşaqların hüquqlarına mümkün təsiri ayrıca nəzərdən keçirilməlidir.

Ən vacib məqam budur ki, uşaqların hüquqları nə siyasi rəqabətin, nə dini mübahisələrin, nə də dövlətlərarası polemikanın vasitəsinə çevrilməlidir. Türkiyənin Azərbaycanla bağlı iradları da, Azərbaycanın öz təhsil siyasətinə dair qərarları da bu prinsip əsasında qiymətləndirilməlidir. Çünki uşaqların gələcəyi uğrunda mübarizədə əsas meyar hansı tərəfin daha sərt danışması deyil, hansı tərəfin onların hüquqlarını daha etibarlı şəkildə qorumasıdır”.

Yeganə BAYRAMOVA

Paylaş:

Baxılıb: 90 dəfə

Xəbər lenti

Hamısına bax