Azərbaycan Respublikasının Prezidenti Cənab İlham Əliyevin avqustun 11-də
Naxçıvana səfəri zamanı Azərbaycan Televiziyasına verdiyi müsahibə muxtar
respublikanın gələcək inkişafına dair mühüm istiqamətləri bir daha gündəmə gətirdi.
Dövlət başçısının açıqlamaları göstərdi ki, Naxçıvan qarşıdakı illərdə yalnız sosial-
iqtisadi layihələrin həyata keçirildiyi region kimi deyil, Azərbaycanın enerji,
nəqliyyat, sənaye və regional əməkdaşlıq siyasətində xüsusi çəkisi olan strateji
məkan kimi inkişaf etdiriləcək.
Müsahibədən ortaya çıxan ümumi mənzərə ondan ibarətdir ki, Naxçıvanın gələcəyinə
kompleks yanaşılır. Burada təhlükəsizlik məsələləri iqtisadi inkişafdan, enerji siyasəti
nəqliyyat strategiyasından, sənayeləşmə isə məşğulluq və sosial rifahdan ayrı
nəzərdən keçirilmir. Bütün bu istiqamətlərin bir-birini tamamladığı vahid inkişaf
modeli formalaşdırılır.
Naxçıvan üçün ən vacib məsələlərdən biri etibarlı təhlükəsizlik mühitinin
qorunmasıdır. Muxtar respublikanın mürəkkəb coğrafi mövqeyi bu sahəyə daim
xüsusi diqqət göstərilməsini zəruri edir. Əlahiddə Ordunun yaradılması ilə başlayan
institusional prosesin müasir silah sistemləri, yeni hərbi texnika və komando
qüvvələrinin formalaşdırılması ilə davam etdirilməsi Azərbaycanın müdafiə
strategiyasının Naxçıvan istiqamətində də ardıcıl xarakter daşıdığını nümayiş etdirir.
Lakin Naxçıvanın gələcəyi yalnız təhlükəsizlik amili ilə müəyyənləşmir. Muxtar
respublikanın iqtisadi imkanlarının genişləndirilməsi və enerji potensialının
artırılması qarşıdakı dövrün başlıca prioritetlərindəndir.
Bu baxımdan enerji sahəsində qarşıya qoyulan hədəflər xüsusilə diqqətəlayiqdir.
Hazırda Naxçıvanda təxminən 200 meqavat generasiya gücünün mövcud olması
enerji bazası baxımından mühüm imkan yaradır. Naxçıvan Sənaye Parkında 300
meqavat gücündə istilik elektrik stansiyasının inşasına başlanılması isə bu potensialın
daha da böyüdüləcəyindən xəbər verir. Belə bir infrastrukturun yaradılması yalnız
daxili enerji tələbatının qarşılanmasına deyil, gələcəkdə artıq elektrik enerjisinin
xarici bazarlara çıxarılmasına da şərait yarada bilər.
Naxçıvanın enerji strategiyasının digər mühüm sütununu bərpaolunan enerji təşkil
edir. Günəşli günlərin çoxluğu və təbii-coğrafi xüsusiyyətlər muxtar respublikanı
Günəş enerjisi istehsalı üçün əlverişli ərazilərdən birinə çevirir. Artıq 600 hektardan
artıq sahənin müəyyənləşdirilməsi və burada yüzlərlə meqavat gücündə Günəş
elektrik stansiyalarının yaradılması planları bu istiqamətdə real imkanların olduğunu
göstərir. Mövcud potensialın gələcəkdə 500, hətta 1000 meqavat səviyyəsinə
çatdırılması Naxçıvanın enerji xəritəsində mövqeyini əhəmiyyətli dərəcədə dəyişə
bilər.

Beləliklə, enerji məsələsinə münasibət də dəyişir. Naxçıvanın qarşısında duran vəzifə
sadəcə öz enerji ehtiyacını təmin etmək deyil. Gələcək mərhələdə muxtar
respublikanın enerji istehsal edən və ixrac imkanlarına malik bir mərkəzə çevrilməsi
hədəflənir. Türkiyə və İran istiqamətində enerji ixracı, daha perspektivdə isə Avropa
bazarlarına çıxış üçün ötürücü infrastrukturun gücləndirilməsi mühüm əhəmiyyət
daşıyır. Enerjinin saxlanılması imkanlarının yaradılması da bu siyasətin mühüm
elementidir. İlkin mərhələdə ən azı 100 meqavat gücündə batareya saxlanc sisteminin
nəzərdə tutulması bunu təsdiqləyir.
Enerji təhlükəsizliyinin digər istiqaməti qaz təminatıdır. İranla həyata keçirilən qaz
mübadiləsi mexanizmi Naxçıvanın bu sahədə ehtiyaclarının qarşılanmasına imkan
verir. Muxtar respublikanın qazlaşma səviyyəsinin 100 faizə çatdırılması isə əhalinin
və iqtisadiyyatın enerji təminatının dayanıqlılığı baxımından mühüm göstəricidir.
Naxçıvanın gələcək inkişafında nəqliyyat məsələsi isə xüsusi strateji çəkiyə malikdir.
Zəngəzur dəhlizinin reallaşması muxtar respublikanın Azərbaycanın əsas hissəsi ilə
birbaşa və dayanıqlı nəqliyyat bağlantısının təmin olunması baxımından tarixi
əhəmiyyət daşıyır. Bu layihənin əhəmiyyəti yalnız iki ərazi arasında əlaqənin bərpası
ilə məhdudlaşmır. Söhbət geniş regional kommunikasiya sisteminin
formalaşdırılmasından gedir.
Azərbaycan ərazisində görülən işlərin sürətlə davam etdirilməsi ölkənin layihənin öz
hissəsinə ciddi yanaşdığını göstərir. Horadiz–Ağbənd avtomobil yolunun
tamamlanmaq üzrə olması, dəmir yolu infrastrukturunun tikintisinin davam
etdirilməsi bu istiqamətdə atılan mühüm addımlardır. Naxçıvan ərazisində dəmir yolu
sisteminin yenidən qurulması isə dəhlizin digər mühüm komponentidir.
Yeni texniki-iqtisadi əsaslandırmaya görə, Naxçıvan ərazisində dəmir yolu xəttinin
uzunluğunun 194 kilometr təşkil etməsi və onun gələcəkdə 15 milyon tona qədər
yükdaşıma imkanına malik olması layihənin miqyasını aydın şəkildə göstərir. Bu,
Naxçıvanın regional yükdaşımalar sistemində daha fəal iştirak etməsinə imkan verə
bilər.
Burada Azərbaycanın milli maraqları ilə beynəlxalq əməkdaşlıq imkanlarının
uzlaşdırılması da diqqət çəkir. Naxçıvan dəmir yolunun bərpası prosesində
beynəlxalq konsorsiumların iştirakına imkan yaradılması nəzərdə tutula bilər.
Bununla belə, əsas prinsip nəzarət paketinin Azərbaycan dövlətinin əlində
saxlanılmasıdır. Belə yanaşma xarici sərmayənin və beynəlxalq təcrübənin
imkanlarından istifadə etməklə yanaşı, strateji infrastruktur üzərində milli nəzarətin
qorunmasına xidmət edir.
Naxçıvanın coğrafi mövqeyi ona gələcəkdə bir neçə mühüm nəqliyyat istiqamətinin
kəsişmə nöqtəsinə çevrilmək imkanı verir. Zəngəzur dəhlizi vasitəsilə Naxçıvana
gələn nəqliyyat xətlərinin Culfa üzərindən İranın dəmir yolu şəbəkəsinə inteqrasiyası
yeni marşrutların yaranmasına səbəb ola bilər. Bu perspektiv Naxçıvanı Avrasiya

məkanında yük axınlarının keçdiyi mühüm logistika mərkəzlərindən birinə çevirə
bilər.
Belə bir dəyişiklik iqtisadi həyata da birbaşa təsir göstərəcək. Nəqliyyat imkanlarının
genişlənməsi yeni müəssisələrin yaranmasını, logistika və xidmət sahələrinin
inkişafını, investisiya imkanlarının artmasını və əlavə məşğulluğun formalaşmasını
stimullaşdıra bilər.
Zəngəzur dəhlizinin əhəmiyyətini artıran digər məqam onun çoxfunksiyalı
kommunikasiya xəttinə çevrilməsi perspektividir. Burada söhbət yalnız avtomobil və
dəmir yollarından getmir. Elektrik enerjisi xətlərinin, fiber-optik kabellərin və
gələcəkdə digər infrastruktur elementlərinin də bu marşrutla əlaqələndirilməsi
mümkündür. TRIPP layihəsinin həyata keçirilməsi belə bir inteqrasiyanın
formalaşması baxımından yeni imkanlar yarada bilər.
Naxçıvan iqtisadiyyatının şaxələndirilməsi üçün sənayeləşmə də əsas istiqamətlərdən
biridir. Naxçıvan Sənaye Parkının yaradılması yeni istehsal müəssisələrinin meydana
çıxması üçün əlverişli mühit formalaşdıracaq. Sənaye obyektlərinin genişlənməsi ilə
yanaşı, yeni iş yerlərinin açılması, yerli istehsalın gücləndirilməsi və iqtisadi fəallığın
yüksəldilməsi gözlənilir. Enerji istehsalının artması isə sənayenin davamlı və
rəqabətqabiliyyətli inkişafı üçün əlavə imkanlar yarada bilər.
Kənd təsərrüfatı da bu inkişaf modelində öz əhəmiyyətini saxlayır. Naxçıvanda
əkinçilik üçün əsas məsələlərdən biri su təminatıdır. Dövlət Proqramı çərçivəsində
suvarma imkanlarının genişləndirilməsi, yeni artezian quyularının qazılması və
müasir suvarma texnologiyalarının tətbiqi bu sahənin məhsuldarlığının artırılmasına
şərait yaradacaq. İndiyədək istifadə olunmayan torpaqların kənd təsərrüfatı
dövriyyəsinə qaytarılması isə həm istehsalı artıracaq, həm də kənd yerlərində
məşğulluğu genişləndirəcək.
İqtisadi inkişafın əsas məqsədlərindən biri, şübhəsiz ki, insanların həyat səviyyəsinin
yüksəldilməsidir. Bu baxımdan sosial infrastruktur layihələri də ümumi strategiyanın
mühüm hissəsini təşkil edir. DOST və ASAN xidmət mərkəzlərinin fəaliyyəti dövlət
xidmətlərinin vətəndaşlara daha rahat və müasir formada təqdim olunmasına imkan
verir. Uşaq bağçalarının tikilməsi və yenilənməsi, yolların yaxşılaşdırılması, şəhər və
rayonlararası nəqliyyatın müasirləşdirilməsi də gündəlik həyatın keyfiyyətinə birbaşa
təsir edən layihələr sırasındadır.
Şəhər nəqliyyatında ekoloji yanaşmanın gücləndirilməsi də diqqət çəkən
istiqamətlərdəndir. Naxçıvan şəhərində elektrik avtobuslarının istifadəyə verilməsi
müasir və ekoloji cəhətdən daha səmərəli nəqliyyat sisteminə keçidin nümunəsidir.
Bununla yanaşı, 217 müasir avtobusun alınması və ümumilikdə 420 kilometr yolun
tikintisi və əsaslı təmiri muxtar respublikanın yaşayış məntəqələri arasındakı
nəqliyyat əlaqələrinin yaxşılaşdırılmasına xidmət edəcək.

Naxçıvanın inkişaf strategiyasında turizm və milli-mədəni irsin qorunması da ayrıca
yer tutur. Muxtar respublikanın zəngin tarixi, qədim memarlıq nümunələri, təbii
landşaftı və əlverişli iqlimi onun turizm baxımından böyük potensiala malik
olduğunu göstərir. Möminə xatun məqbərəsinin bərpası, Əcəmi Naxçıvaninin
abidəsinin ucaldılması və digər tarixi obyektlərin konservasiyası bu irsin
qorunmasına yönəlmiş mühüm addımlardır.
Naxçıvanın yaşıl enerji zonasına çevrilməsi də bu ümumi strategiyanın mühüm tərkib
hissəsidir. Günəş və su elektrik stansiyalarının yaradılması, enerji saxlanc
sistemlərinin qurulması və ötürücü şəbəkənin genişləndirilməsi gələcək enerji
modelinin əsas elementləri olacaq. Bu proses Naxçıvanın həm daxili enerji təminatını
möhkəmləndirəcək, həm də onun regional enerji bazarında rolunu artıra bilər.
Bütün bu layihələrə bütöv şəkildə yanaşdıqda Naxçıvan üçün tamamilə yeni inkişaf
perspektivinin formalaşdığı görünür. Söhbət yalnız mövcud problemlərin aradan
qaldırılmasından deyil, muxtar respublikanın yeni iqtisadi və regional funksiyalar
əldə etməsindən gedir.
Gələcəyin Naxçıvanı təhlükəsizliyi təmin edilmiş, güclü enerji potensialına malik,
sənayesi inkişaf edən, kənd təsərrüfatında müasir texnologiyalardan istifadə edən,
beynəlxalq nəqliyyat marşrutlarına çıxışı genişlənən və turizm imkanlarını
reallaşdıran bir region kimi təsəvvür olunur. Bu istiqamətlərin hər biri digərini
tamamlayaraq vahid inkişaf modelinin formalaşmasına xidmət edir.
Prezident İlham Əliyevin müsahibəsində səsləndirilən fikirlər bir daha göstərir ki,
Naxçıvan Azərbaycanın uzunmüddətli inkişaf strategiyasında xüsusi əhəmiyyətə
malikdir. Qarşıdakı dövrdə enerji, nəqliyyat, sənaye, kənd təsərrüfatı, turizm və sosial
sahələrdə nəzərdə tutulan layihələrin həyata keçirilməsi muxtar respublikanın iqtisadi
imkanlarını əhəmiyyətli dərəcədə genişləndirə bilər.
Xüsusilə Zəngəzur dəhlizinin reallaşması Naxçıvanın strateji əhəmiyyətini daha da
yüksəldəcək. Bu halda muxtar respublika Azərbaycanın əsas hissəsi ilə nəqliyyat
baxımından daha sıx bağlanmaqla yanaşı, regional və beynəlxalq yükdaşımaların
mühüm iştirakçısına çevrilə bilər.
Naxçıvanın qarşısında yeni imkanlar mərhələsi açılır. Onun coğrafi mövqeyi, enerji
ehtiyatları, nəqliyyat perspektivləri, tarixi-mədəni irsi və iqtisadi potensialı dövlət
siyasəti ilə məqsədyönlü şəkildə birləşdirildikdə muxtar respublikanın ölkənin
regional strategiyasında daha böyük rol oynaması üçün ciddi əsaslar yaranır.
İndi qarşıda duran əsas məsələ qəbul edilmiş qərarların ardıcıl, vaxtında və səmərəli
icrasıdır. Dövlətin maliyyə imkanları, həyata keçirilən layihələrin miqyası və siyasi
iradə Naxçıvanın qarşıdakı illərdə daha dinamik, sistemli və çoxşaxəli inkişaf
edəcəyinə zəmin yaradır.
Elvin Əliyev

YAP Babək rayon təşkilatı sədrinin müavini