Əli bəy Hüseynzadənin “Zəlzələ dolayısilə” şeiri - Azər Turanın təqdimatında
11.02.2023 [13:40]
1939-cu ildə Türkiyədə indikindən daha şiddətli bir zəlzələ olmuşdu. Tarixə Böyük Ərzincan Zəlzələsi olaraq keçən bu depremdə 32 mindən çox insan həyatını itirsə də, Türkiyə ayaqda qalmağı bacardı... Onda da qış idi. Dekabr ayının 27-si idi. Atatürk bir il idi ki, dünyasını dəyişmişdi. Xarici siyasi təhdidlərə etina etməyən, Atatürkün qurduğu Cümhuriyyəti müqəddəs dəyər olaraq mənimsəyən türk milləti bu zəlzələnin fəsadlarını da aradan qaldırdı. Və yeni qurulmuş Cümhuriyyəti yıxılmağa, çökməyə qoymadı. O zaman da 50 saniyə davam edən zəlzələnin bunca insan itkisinə səbəb olmasını hərə öz bildiyi kimi şərh edirdi. Geoloqa görə, bu, sadəcə, bir qələti-təbiət, yəni təbiətin səhvi idi. Bəziləri düşünürdü ki, memarlıq inkişaf etmədiyi üçün, fəlakətin miqyası bu qədər geniş olub. Tarixçilərə görə, binaların geotexniki tədqiqlər aparılmadan, özü də vulkanik ərazilərdə tikilməsi istibdad dövrünün fəsadlarıydı ki, özünü indi göstərirdi.
Zəlzələ təbii ki, şeir mövzusu deyil. Amma 1939-cu ildə Əli bəy Hüseynzadə bir Ərzincan türküsünə göndərmə edərək, həmin günlərdə "afət (yəni fəlakət) qarşısında şair, alim, gənclik və Qızılaya ithaf"ən "Zəlzələ dolayısilə" adlı şeir yazmışdı. Bu intellektual və vətənpərvər şeir zəlzələnin bütün acı mənzərəsini ozanın, geoloqun, memarın, tarixçinin, Qızılayın, gəncliyin və dizemenin, yəni şairin dilindən təqdim edir, həm də o təhlükəli və həssas zamanda Cümhuriyyəti, milləti və Atatürk ülküsünü vəsf edirdi.
Azər TURAN
Əli bəy HÜSEYNZADƏ
Zəlzələ dolayısilə
Afət qarşısında şair, alim və gənclik.
Qızılaya ithaf
Ozan:
Ərzincanda bir quş var
Dalda yuva arıyor.
Qanadından qan sızar,
Dərdə dəva arıyor.
Gördü fəci bir ölüm
İraq yerdən gələn var
Üzərində kəfən: qar,
Ya Rəbb, nədir bu zülüm?
Geoloq:
Şu dünya bir toparlaq,
Mərkəzi atəş buxar,
Qabıqsa yer-yer çatlaq,
Mühlik, tektonik hallar.
Ərzincanda zəlzələ
Sorma kimdə qəbahət!
Ərzin yapısı böylə,
Bir qələti-təbiət.
Memar:
Bir vulkan sarsıtdı yurdu,
Yıxıldı ev, dam, divar.
Arama, kimdir suçlu,
Memarlıqda qüsur var.
İnşa tərzi bərbaddı,
Təməl deyildi sağlam.
Çatı tipi sakatdı.
Çökməyə məhkumdu dam.
Tarixçi:
Suçlu istibdad dövrü
Ondan mirasdır bu hal,
Əsrlərcə köyləri
Etmiş tamamən ehmal.
Geotexnik tədqiqlər,
Yapılmamış mazidə.
Qurulmuşdur şəhərlər,
Vulkanik ərazidə.
Qızılay:
Sırasımıdır şimdi,
Aramaq suçlu, mücrim?
Burax mazi bəhsini,
Hazırı düşünəlim
Şu deprəm afət oldu,
Bir çox fəlakətzədə.
Vətəndaşlıq borcunu,
Bir an əvvəl qoş, ödə!
Bir çox şəhər, qəsəbə,
Giresun, Ordu, Niksar
Tokat, Sivas, Erbaa.
Yaşlı müztərib ağlar.
Yüzlərcə köy pərişan,
Getmiş binlərcə insan.
Xain afətə qurban,
Sönmüş bir çox xaniman
Sağlar qar altında ac
Yaralı xəstə, çıplaq,
Bir çoxu yoxsul, möhtac,
Lazım yardıma qoşmaq.
Gənclik:
Ortaq dərdinə yurdun,
Qoşarız yardımına,
Olsa da yollar uzun,
Hər yanda qar, fırtına,
Türküz, yıldırmaz bizi,
Nə borağan, nə tufan.
Sarsamaz əzmimizi
Nə zəlzələ, nə vulkan.
Dizemen: (nazım)
Ölən öldü, dirilməz
Sağı qurtarmağa bax.
Viran evlər düzəlməz
Yeni yurd qurmağa bax
Modern olsun, dayansın,
Sarsıntıya, yanğına;
Yıxmasın, uçurmasın
Zəlzələ, sel, fırtına.
Yaşasın ulu millət
Yüksək Kamal ülküsü,
Yaşasın cümhuriyyət!
Xəbər lenti
Hamısına bax
İdman
20 İyul 08:45
Dünya
20 İyul 08:21
Dünya
20 İyul 08:14
İdman
20 İyul 07:42
Dünya
19 İyul 23:19
Hadisə
19 İyul 22:30
Dünya
19 İyul 21:24
Xəbər lenti
19 İyul 20:26
Dünya
19 İyul 20:17
Hadisə
19 İyul 19:34
Dünya
19 İyul 19:31
Sosial
19 İyul 18:25
Dünya
19 İyul 17:19
Dünya
19 İyul 16:21
Dünya
19 İyul 15:19
Dünya
19 İyul 14:25
Dünya
19 İyul 13:40
Sosial
19 İyul 12:31
Dünya
19 İyul 11:24
Dünya
19 İyul 10:18
Elm
19 İyul 09:32
Dünya
19 İyul 08:45
Dünya
18 İyul 23:16
Dünya
18 İyul 22:39
Mədəniyyət
18 İyul 21:40
Maraqlı
18 İyul 20:17
İqtisadiyyat
18 İyul 19:30
İdman
18 İyul 18:42
Dünya
18 İyul 18:25
Maraqlı
18 İyul 17:53
İdman
18 İyul 17:19
Elm
18 İyul 16:44
Dünya
18 İyul 16:31
Dünya
18 İyul 15:59
Dünya
18 İyul 15:24
Dünya
18 İyul 14:40
Dünya
18 İyul 14:17
Gündəm
18 İyul 13:35
Dünya
18 İyul 13:10
Siyasət
18 İyul 12:56
Siyasət
18 İyul 12:20
Gündəm
18 İyul 11:53
Dünya
18 İyul 11:39
Gündəm
18 İyul 11:24
İqtisadiyyat
18 İyul 10:55
Yeni texnologiyalar
18 İyul 10:31
Turizm
18 İyul 10:19
Analitik
18 İyul 09:54
Ədəbiyyat
18 İyul 09:32
Ədəbiyyat
18 İyul 09:15
İdman
18 İyul 08:50
Ədəbiyyat
18 İyul 08:38
Dünya
18 İyul 07:59
Hadisə
18 İyul 07:39
Dünya
18 İyul 07:23
Dünya
18 İyul 07:22
Dünya
18 İyul 07:22
Dünya
17 İyul 23:41
İqtisadiyyat
17 İyul 23:20
Dünya
17 İyul 23:20
Dünya
17 İyul 22:46
Dünya
17 İyul 22:45
Dünya
17 İyul 22:19
Dünya
17 İyul 21:53
Xəbər lenti
17 İyul 21:34
Dünya
17 İyul 21:25
Mədəniyyət
17 İyul 20:48
Dünya
17 İyul 20:42
İqtisadiyyat
17 İyul 20:31
Dünya
17 İyul 20:17
