Müharibələr futbola görə başlanmır

Bakı:

27 °C

64 %

10 m/s

Əlaqə

AZ RU EN

Ana səhifə / Analitik / Müharibələr futbola görə başlanmır

Müharibələr futbola görə başlanmır

11.08.2026 [10:35]

“Futbol müharibəsi” beynəlxalq siyasətə nə öyrətdi?

Tarixə “Futbol müharibəsi” adıyla düşmüş 1969-cu ilin Salvador-Honduras silahlı münaqişəsi beynəlxalq münasibətlər tarixində ən çox yanlış izah edilən hadisələrdən biridir. İlk baxışda belə görünür ki, iki dövlət arasında keçirilən futbol oyunu müharibəyə səbəb olub. Lakin hadisələrin mahiyyətinə nəzər salanda məlum olur ki, futbol yalnız uzun illər yığılıb qalmış siyasi, iqtisadi və sosial ziddiyyətlərin üzə çıxmasına səbəb olan son hadisə idi.

Bu gün də beynəlxalq siyasətdə oxşar vəziyyət müşahidə olunur. Münaqişələrin görünən səbəbləriylə onların əsl səbəbləri çox vaxt eyni olmur. Dövlətlər arasında gərginlik bəzən sərhəd insidentləri, siyasi bəyanatlar və ya iqtisadi mübahisələrdən başlanır. Əslində isə həmin münaqişələrin kökündə illərlə həll olunmamış təhlükəsizlik problemləri, resurs uğrunda rəqabət, geosiyasi maraqlar və qarşılıqlı etimadsızlıq dayanır. Ankara NATO Sammiti fonunda aparılan müzakirələrdə də “Futbol müharibəsi” nümunəsinin xatırladılması təsadüfi deyildi. Bu hadisə müasir beynəlxalq münasibətlər üçün də aktual dərs kimi qiymətləndirilir.

1969-cu ildə Honduras sosial-iqtisadi problemlərlə üzləşmişdi. Torpaq çatışmazlığı, kənd təsərrüfatında böhran və əhalinin sürətli artımı ölkədə gərginliyi artırırdı. Minlərlə Salvador vətəndaşı illər boyu Honduras ərazisində yaşayır və işləyirdi. Torpaq islahatlarına başlanandan sonra həmin miqrantların böyük hissəsi ölkədən çıxarıldı. Bu qərar iki dövlət arasında münasibətləri daha da gərginləşdirdi.

Məhz belə bir şəraitdə futbol üzrə dünya çempionatının seçmə mərhələsində keçirilən oyunlar cəmiyyətlərdə emosional gərginliyi pik həddə çatdırdı. Medianın sərt ritorikası, qarşılıqlı ittihamlar və ictimai emosiyalar siyasi rəhbərlik üzərində təzyiq yaratdı. Nəticədə qısa müddət sonra silahlı qarşıdurma baş verdi. Bu hadisə beynəlxalq münasibətlər üçün mühüm nəticə çıxarmağa imkan verir: heç bir müharibə bir gündə və ya bir hadisə nəticəsində başlanmır. Müharibə illərlə yığılan problemlərin, uğursuz diplomatiyanın və siyasi qərarsızlığın nəticəsi olur.

Bu gün də dünya oxşar proseslərlə üzləşir. Ukrayna müharibəsi yalnız 2022-ci ilin hadisəsi deyil, onun kökləri daha əvvəl formalaşmış təhlükəsizlik mübahisələrinə gedib çıxır. Yaxın Şərqdə baş verən qarşıdurmalar da təkcə bir hadisənin nəticəsi deyil, onilliklər ərzində həll edilməmiş siyasi və dini ziddiyyətlərin davamıdır. Cənubi Çin dənizində artan gərginlik, Tayvan ətrafında müşahidə olunan hərbi fəallıq və digər regional böhranlar da oxşar xüsusiyyətlər daşıyır.

Beynəlxalq münasibətlərdə ən böyük səhvlərdən biri münaqişələrin yalnız nəticələrinə reaksiya verməkdir. Əsl siyasət isə böhranın səbəblərini vaxtında müəyyənləşdirməyi tələb edir. Dövlətlər arasında etimad mexanizmləri zəiflədikcə bəhanə kimi istifadə olunan təsadüfi hadisələr genişmiqyaslı siyasi böhranlara çevrilir.

Bu baxımdan diplomatiya xüsusi əhəmiyyət kəsb edir. Güclü diplomatiya yalnız sazişlərin imzalanması deyil, həm də risklərin vaxtında müəyyən edilməsi, qarşılıqlı etimadın qorunması və böhranların idarə olunması deməkdir. Tarix göstərir ki, hərbi əməliyyatları dayandırmaq mümkündür, lakin müharibənin qarşısını almaq daha böyük siyasi peşəkarlıq tələb edir.

Azərbaycanın son illər həyata keçirdiyi balanslaşdırılmış xarici siyasət də bu baxımdan diqqətəlayiqdir. Regiondakı mürəkkəb geosiyasi şəraitə baxmayaraq, ölkə eyni vaxtda müxtəlif beynəlxalq tərəfdaşlarla əməkdaşlıq etməyə, enerji və nəqliyyat layihələrini inkişaf etdirməyə, diplomatik platformalarda fəal iştirak etməyə çalışır. Belə yanaşma regional sabitliyin qorunmasına xidmət edən amillərdən biri kimi qiymətləndirilə bilər.

“Futbol müharibəsi” tarixdə qısa sürsə də, onun dərsləri bu gün də aktuallığını itirməyib. Münaqişələr təsadüfən başlanmır, onlar uzun müddət yığılıb qalmış, həllini tapmamış problemlərin nəticəsində yaranır. Bu səbəbdən müasir dünyada təhlükəsizliyin əsas təminatı yalnız güclü ordu deyil, həm də işlək diplomatiya, iqtisadi əməkdaşlıq və qarşılıqlı etimad mühitidir.

Yeni əsrin əsas çağırışı da məhz budur: dövlətlər müharibənin səbəblərini vaxtında aradan qaldıra biləcəkmi, yoxsa tarix müxtəlif adlar altında eyni səhvləri təkrarlayacaq? Bu sualın cavabı yalnız siyasətçilər üçün yox, beynəlxalq sabitlik və təhlükəsizlik naminə bütün dünya üçün həlledici əhəmiyyət daşıyır.

Kəramət QƏNBƏROV,

Beynəlxalq hüquq üzrə ekspert

Paylaş:

Baxılıb: 143 dəfə