3 il sonra... 3 günlük...

Bakı:

23 °C

78 %

7 m/s

Əlaqə

AZ RU EN

Ana səhifə / Arxiv / 3 il sonra... 3 günlük...

3 il sonra... 3 günlük...

26.09.2026 [09:41]

Çin Xalq Respublikasının lideri Si Cinpin ABŞ-a səfər edib

Qlobal dünyanın güc mərkəzləri arasında Çin və ABŞ xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Etiraf edilməlidir ki, son 10 ilin aparıcı iqtisadi, siyasi hətta hərbi gücü statusunda məhz bu iki dövlət çıxış edir - bu baxımdan Çin və ABŞ liderlərinin görüşü hər zaman xüsusi diqqət çəkir. Bu dəfə də analoji hal yaşandı. Beynəlxalq münasibətlər sisteminin tənzimlənməsində aktiv iştirak edən iki güc mərkəzinin rəhbərinin Vaşinqtonda baş tutan görüşü gündəmin əsas hadisəsinə çevrildi.

Qeyd edək ki, Çin lideri Si Cinpin 3 illik fasilədən sonra ABŞ-a ilk dəfə olaraq üç günlük səfər edib. ABŞ prezidenti Donald Tramp Çin liderini Merilenddəki Endryus Birgə Bazasında şəxsən qarşılayıb. Qarşılanma mərasimi xüsusilə diqqət çəkib - belə ki, Si Cinpin hərbi orkestr və artilleriya salamı ilə müşayiət olunub, B1 bombardmançı təyyarə bazanın üzərindən uçuş edib. Qeyd edək ki, ABŞ prezidentinin hansısa xarici ölkə liderini Endryus Hərbi Hava Qüvvələri Bazasında sonuncu dəfə qəbul etməsi 11 il əvvələ təsadüf edir - 2015-ci ildə Barak Obama bu bazada Papa Fransiski qaşılayıb. Bundan əvvəl, 1962-ci ildə Prezident Con Kennedi Britaniya Baş naziri Harold Makmillanı bu bazada qarşılamışdı. Beləliklə, Si Cinpinin qarşılanma mərasimi təxminən on ildən çox müddət ərzində ABŞ prezidentinin rəhbərliyi altında bazada xarici liderin ilk belə qəbulu kimi yadda qaldı. İki lider arasında son görüş may ayında Pekində baş tutmuşdu.

Çin və ABŞ yeni ticarət sazişi barədə razılığa gəliblər

Çin Xarici İşlər Nazirliyinin açıqlamasına görə, Çin rəhbəri Si Cinpin və ABŞ prezidenti Donald Tramp Ağ Evdə nümayəndə heyətlərinin iştirakı ilə danışıqlar aparıblar. Donald Trampla görüşündə iki tərəfin iki ölkə arasında “yeni ticarət sazişi” barədə razılığa gəldiyini açıqlayan Çin lideri Si Cinpin bunun hər iki ölkənin xalqı və sənayesi, eləcə də qlobal iqtisadiyyat üçün yaxşı xəbər olduğunu vurğulayıb. Əməkdaşlığın ikitərəfli bir proses olduğunu deyən Si Cinpin Çin və ABŞ arasında iqtisadi və ticarət əlaqələrinin sabitliyinin əməkdaşlıq məsələlərinin əhatə dairəsinin genişləndirilməsindən və problemli məsələlərin siyahısının azaldılmasından asılı olduğunu vurğulayıb. Qeyd edək ki, sentyabrın 23-də iki ölkənin iqtisadi nümayəndə heyətləri arasında keçirilən danışıqlarda tərəflər 10 noyabrda müddəti bitən müvəqqəti müqavilənin 2027-ci ilin yanvar ayına qədər uzadılması barədə razılığa gəliblər.

Süni İntellekt: rəqabət, yoxsa əməkdaşlıq...

Si Cinpin qeyd edib ki, süni intellekt sahəsində aparıcı güclər olan Çin və ABŞ bu sahədə nəinki rəqabət apara, həm də əməkdaşlıq edə bilərlər: “Bir-birinə qarşı müdafiə mövqeyi tutmaq əvəzinə, hər iki tərəf öz güclü tərəflərindən istifadə edə bilər. Biz süni intellektlə bağlı dialoqumuzu davam etdirə, onun riskləri və faydaları barədə fikir mübadiləsi apara və onun sui-istifadəsinin qarşısını birgə ala bilərik.”

Çin lideri süni intellekt texnologiyaları üzərində insan nəzarətinin saxlanılmasının, insan mərkəzli və xeyirxah yanaşmaya riayət edilməsinin və süni intellektdən bəşəriyyətin tərəqqisi naminə istifadənin təmin edilməsinin vacibliyini vurğulayıb.

Gözlənildiyi kimi, iki liderin görüşündə süni intellekt təhlükəsizliyi əsas mövzulardan biri olub. İki ölkənin süni intellektdən yarana biləcək risklər barədə məlumat mübadiləsini və potensial təhdidlər barədə erkən xəbərdarlıq etməyi əhatə edən “Süni intellekt dialoqu”na başlaması gözlənilir. Lakin yanaşmalardakı fərqlər indiyə qədər dialoqun başlanmasına mane olub: ABŞ süni intellekt təhlükəsizlik risklərinin idarə olunmasına diqqət yetirir, Çin isə daha əhatəli qlobal süni intellekt idarəetmə çərçivəsini müdafiə edir.

Tayvan: Çinin mövqeyi dəyişməzdir

Ölkəsinin Tayvanla bağlı mövqeyini bir daha təkrarlayan Si Cinpin məsələnin Çinin milli birliyi və ərazi bütövlüyü ilə bağlı olduğunu vurğulayıb və Vaşinqtonu bu məsələdə düzgün mövqe tutmağa, Çin ilə ABŞ arasında strateji əməkdaşlığın təməlini və ikitərəfli münasibətlərin inkişafını qorumağa çağırıb. Qeyd edək ki, “Vahid Çin” prinsipini vurğulayan Pekin Tayvanın diplomatik münasibətlər qurmasına, BMT-də və digər beynəlxalq təşkilatlarda təmsil olunmasına qarşı çıxır və Çini tanıyan ölkələrdən Tayvanla diplomatik münasibətlər qurmamağı tələb edir.

Yaxın Şərq: Pekin sülhün tərəfdarıdır

İki lider həmçinin Yaxın Şərq, Ukrayna və Koreya yarımadasındakı vəziyyət də daxil olmaqla beynəlxalq və regional böhranlar barədə fikir mübadiləsi aparıblar. Si Cinpin bildirib ki, Çin ABŞ və İranın fikir ayrılıqlarını dialoq və danışıqlar yolu ilə həll etməyə, nüvə məsələsi də daxil olmaqla hərtərəfli razılığa gəlməyə və mümkün qədər tez sülhə nail olmağa çağırış edib: “Çin bütün ölkələrin suverenliyinə və təhlükəsizliyinə hörməti müdafiə edir. Biz həmişə gərginliyin azaldılmasında konstruktiv rol oynayırıq və bütün tərəfləri sülh yoluna sadiq qalmağa və danışıqların impulsunu qorumağa çağırırıq”.

Qərbdən Şərqə “mülayim axın”...

Siyasi mütəxəssislər Si Cinpinin səfərinin Amerikanın Çinə münasibətinin daha müsbət hala gəldiyi bir vaxta təsadüf etdiyi qənaətindədirlər. Çikaqo Qlobal İşlər Şurasının son sorğusu göstərib ki, amerikalıların 41 faizi Çini ABŞ üçün təhlükə hesab edir - 2022-ci ildəki 52 faiz göstəricidən 11 faiz aşağıdır. Amerikalıların yarıdan çoxu, 57 faizi ABŞ-ın Pekinlə əməkdaşlıq etməli və əlaqə qurmalı olduğuna inanır. Xüsusilə, bu rəqəm ABŞ-ın siyasi spektrində ardıcıldır. Respublikaçıların 57 faizi həm mülayim münasibətə, həm də liberal demokratların əksəriyyəti kimi əməkdaşlığa üstünlük verir.

“Biz heç vaxt daha yaxşı yola getməmişik”

Çin rəhbəri Si Cinpinin Vaşinqtona səfəri münasibətilə Ağ Evdə keçirilən dövlət qəbulunda ABŞ prezidenti Donald Tramp ABŞ və Çin üçün ahəngdar və dinc gələcəyə inamını ifadə edib. O qeyd edib ki, “Xalqlarımızın gələcəyi ahəngdar, dinc və firavan olsun”. Çıxışı zamanı Tramp həmçinin deyib: “Ölkələrimizin liderləri olaraq, Si Cinpin və mən başa düşürük ki, biz fərqli sistemləri təmsil edirik, lakin xalqlarımız arasındakı əlaqələr güclü olaraq qalır və biz heç vaxt daha yaxşı yola getməmişik”. Hər iki lider görüşü iki ölkə arasındakı münasibətlərdə yeni bir fəslin başlanğıcı adlandırıb. Tramp həmçinin ABŞ-Çin münasibətlərinin tarixini qeyd edib və Si Cinpinə ABŞ-ın simvolu olan qartal heykəli hədiyyə edib. O hədiyyəsini “Amerikanın azad və uca ruhunun” simvolu adlandırıb. O, heykəlin dizaynında birinci xanım Melaniya Trampla birlikdə iştirak etdiyini bildirib. Daha sonra Tramp Si Cinpini və həyat yoldaşını hazırda tikilməkdə olan Ağ Evin Bal Zalına ilk daxil olmağa dəvət edib. Amerika prezidentinin sözlərinə görə, layihə təxminən bir ilə başa çatacaq. Si Cinpin ev sahiblərinə ona və həyat yoldaşına göstərilən qonaqpərvərliyə görə təşəkkür edərək, onlara “müstəsna qayğı və diqqət” göstərildiyini və özlərini evdəki kimi hiss etdiklərini qeyd edib. O, iki liderin ikitərəfli əlaqələr vasitəsilə “tarix yaratdıqlarını” bildirib və Çin ilə ABŞ arasında strateji sabitliyə əsaslanan münasibətlər qurmaq üçün razılaşma elan edib. “Biz böyük güclərin birgəyaşayışına yeni bir yanaşma axtarmalıyıq”, - deyə Si Cinpin bildirib.

Qeyd edək ki, qəbulda qonaqlar arasında Apple-ın baş direktoru Tim Kuk, OpenAI-ın baş direktoru Sem Altman, Google-ın baş direktoru Sundar Piçai, Amazon-un qurucusu Ceff Bezos və Nvidia-nın baş direktoru Censen Huanq da yer alıb. Kuk, Huanq və Elon Mask Tramp və Si Cinpinlə eyni Masada əyləşiblər. Şam yeməyində ABŞ Dövlət Katibi Marko Rubio, Müdafiə Naziri Pit Heqset, Trampın Kabinetinin üzvləri iştirak ediblər. Qonaqlar arasında sosial media baş direktoru Mark Zuckerberg və TikTok-da pay sahibi olan milyarder Jeff Yass da olub.

P.İSMAYILOV

Paylaş:

Baxılıb: 43 dəfə