Xocalı – unudulmayan ağrı, əbədi yaddaş və sülh üçün dərs

Bakı:

18 °C

63 %

2 m/s

Əlaqə

AZ RU EN

Ana səhifə / YAP xəbərləri / Xocalı – unudulmayan ağrı, əbədi yaddaş və sülh üçün dərs

Xocalı – unudulmayan ağrı, əbədi yaddaş və sülh üçün dərs

25.02.2026 [15:31]

Xocalı faciəsi Azərbaycan xalqının tarixində həm ən ağır kədər, həm də ən güclü yaddaş simvollarından biridir. Bu faciə təkcə bir məkanın adı deyil; o, insanlığın sınandığı, mülki əhalinin müdafiəsiz qaldığı, beynəlxalq hüquq normalarının tapdandığı bir gecənin yaddaşıdır. Xocalını xatırlamaq – qurbanların xatirəsinə ehtiram, həqiqətə sədaqət və gələcək üçün məsuliyyət deməkdir.

Tarixdə mülki əhaliyə qarşı törədilən cinayətlər bəşəriyyətin ümumi vicdanını sarsıdıb. Xatın, Liditse, Babi Yar, Holokost, Ruanda, Srebrenitsa kimi faciələr müxtəlif coğrafiyalarda, müxtəlif səbəblərlə baş versə də, ortaq bir həqiqəti göstərir: nifrət, şovinizm və cəzasızlıq birləşəndə insan həyatının dəyəri ayaq altına atılır. Xocalı da bu silsilədə xatırlanır – insan həyatına qarşı yönəlmiş amansızlığın acı nümunəsi kimi.

Xocalı faciəsinin ağrısı onun miqyasından əlavə, tətbiq edilmiş qeyri-insani üsullarla da bağlıdır. Şahid ifadələri, ekspertiza rəyləri və sənədlər dinc insanların necə ağır şəraitdə həyatını itirdiyini, ailələrin necə parçalandığını, uşaq və qadınların hansı dəhşətlə üzləşdiyini xatırladır. Bu faktların etik çərçivədə, insan ləyaqətini qoruyaraq danışılması vacibdir. Çünki məqsəd sensasiya yaratmaq deyil, həqiqəti qorumaq və qurbanların xatirəsini alçaltmadan dünyaya çatdırmaqdır.

Xocalı eyni zamanda, “yaddaşın gücü”nü göstərir. Uzun illər boyunca Azərbaycan cəmiyyətində 26 fevral bir dəqiqəlik sükutla, qara lentlə, şamlarla, anım tədbirləri ilə yad edildi. Bu, milli birlik və həmrəyliyin göstəricisidir. Xocalı şəhidlərinin xatirəsi yalnız dövlət səviyyəsində deyil, ailələrdə, məktəblərdə, mədəniyyət mühitində də yaşadıldı. Çünki yaddaşın yaşaması üçün onu gündəlik həyatın mənəvi parçasına çevirmək lazımdır.

Beynəlxalq müstəvidə Xocalı haqqında həqiqətlərin yayılması da yaddaşın davamıdır. Müxtəlif ölkələrdə keçirilən tədbirlər, parlament müzakirələri, konfranslar, sərgilər, “Xocalıya ədalət!” kampaniyası kimi təşəbbüslər faciənin unudulmamasına xidmət edir. Burada əsas məsələ faktlara söykənmək, etibarlı mənbələrdən istifadə etmək və hüquqi dilin tələblərini nəzərə almaqdır. Həqiqət nə qədər sistemli və dəqiq təqdim olunsa, bir o qədər güclü təsir göstərər.

Son illər Xocalının azad olunması və bərpa prosesinin başlaması yaddaşa yeni məna qatdı. İllərlə xarabalığa çevrilmiş torpaqlarda yenidən həyatın qurulması – məktəblərin, evlərin, yolların, infrastrukturların bərpası – “yaddaşın dirçəlişi” deməkdir. Bu, faciənin unudulması deyil; əksinə, faciənin içindən həyatın yenidən doğmasıdır. Xocalıya qayıdan insanlar yalnız evlərinə qayıtmır, həm də tarixə, köklərinə, uşaqlıq xatirələrinə qayıdırlar.

Xocalını xatırlamaq həm də sülh üçün dərsdir. Sülh sadəcə silahların susması deyil; sülh, insan hüquqlarının qorunması, mülki əhalinin toxunulmazlığı, nifrət ideologiyalarının rədd edilməsi və cəzasızlıqla mübarizə deməkdir. Xocalı bu dəyərlərin nə qədər vacib olduğunu göstərir. Dünya Xocalı kimi faciələri unutduqda, yeni faciələrin təkrarlanması riski artır.

Nəticə olaraq, Xocalı əbədi yaddaşdır. Bu yaddaşın məqsədi kədəri daimi saxlamaqdan daha çox, həqiqəti qorumaq, ədalət duyğusunu yaşatmaq və gələcək üçün məsuliyyət daşımaqdır. 26 fevralda yad etdiyimiz hər bir şəhid, hər bir uşaq, hər bir ana, hər bir qoca insanlığın vicdanına yazılmış bir çağırışdır: mülki insanların həyatı toxunulmazdır, cinayətlər cəzasız qalmamalıdır, həqiqət qorunmalıdır. Xocalı yaddaşı bu çağırışı hər il yenidən səsləndirir.

Gülbəniz Əliyeva,

YAP Füzüli küçəsi 65 üzrə ƏPT sədri

Paylaş:

Baxılıb: 193 dəfə