Ölkəmizin dünyanın enerji təhlükəsizliyinin təmin edilməsinə verdiyi töhfələr davamlılığı ilə diqqətdədir

Bakı:

18 °C

72 %

15 m/s

AZ RU EN

Ana səhifə / YAP xəbərləri / Ölkəmizin dünyanın enerji təhlükəsizliyinin təmin edilməsinə verdiyi töhfələr davamlılığı ilə diqqətdədir

Ölkəmizin dünyanın enerji təhlükəsizliyinin təmin edilməsinə verdiyi töhfələr davamlılığı ilə diqqətdədir

02.06.2026 [15:19]

Məlumdur ki, müasir dövrdə enerji amili ölkələrin xarici siyasətinin, milli təhlükəsizliyinin və beynəlxalq nüfuzunun əsas elementlərindən birinə çevrilib. Yeri gəlmişkən, xüsusilə son illərdə dünya siyasətində baş verən geosiyasi qarşıdurmalar, enerji bazarlarında yaranan qeyri-sabitlik və yeni enerji marşrutları uğrunda rəqabət enerji məsələsini qlobal gündəliyin mərkəzinə çıxarıb. Belə bir şəraitdə Azərbaycanın artan enerji potensialı və genişlənən beynəlxalq fəaliyyəti ölkənin regional çərçivələri aşaraq daha geniş geosiyasi məkanın mühüm iştirakçısına çevrildiyini göstərir. Azərbaycanın enerji siyasətinin bugünkü mahiyyətini anlamaq üçün ilk növbədə son 30 ildə keçilən inkişaf yoluna nəzər salmaq lazımdır. Müstəqilliyin ilk illərində ölkənin qarşısında duran əsas vəzifə zəngin karbohidrogen ehtiyatlarını beynəlxalq bazarlara çıxarmaq və bunun üçün zəruri maliyyə, texnologiya və idarəetmə resurslarını cəlb etmək idi.

Xüsusilə qeyd etmək lazımdır ki, 1994-cü ildə imzalanan və sonradan “Əsrin müqaviləsi” adlandırılan saziş məhz bu strategiyanın əsasını təşkil etdi. Həmin müqavilə Azərbaycanın qlobal iqtisadi sistemə inteqrasiyasını təmin edən geosiyasi qərar idi. O dövrdə Azərbaycan xarici investisiyaya ehtiyac duyan ölkə kimi çıxış edirdi. Beynəlxalq neft şirkətləri ölkəyə kapital gətirir, enerji yataqlarının işlənməsində iştirak edir və yeni ixrac marşrutlarının formalaşdırılmasına töhfə verirdilər. Bakı-Tbilisi-Ceyhan neft kəməri, Bakı-Tbilisi-Ərzurum qaz xətti və sonrakı mərhələdə reallaşdırılan Cənub Qaz Dəhlizi kimi layihələr Azərbaycanın enerji strategiyasını qlobal enerji xəritəsinin vacib elementinə çevirdi. Məhz bu layihələr sayəsində ölkə enerji gəlirlərini artırmaqla yanaşı, iqtisadi və siyasi müstəqilliyini də möhkəmləndirə bildi.

Onu da qeyd edək ki, bu gün Azərbaycan artıq 1990-cı illərin Azərbaycanı deyil. Prezident İlham Əliyevin Bakı Enerji Forumunda vurğuladığı kimi, ölkə xarici investisiya qəbul edən tərəfdən xarici bazarlara investisiya yönəldən aktora çevrilib. Dövlət Neft Şirkətinin fəaliyyət coğrafiyasının Yaxın Şərq, Afrika və Mərkəzi Asiya istiqamətlərində genişlənməsi bu dəyişimin ən aydın göstəricisidir. Əgər vaxtilə beynəlxalq şirkətlər Azərbaycan enerji sektorunda mövqe qazanmağa çalışırdılarsa, bu gün Azərbaycan şirkəti müxtəlif regionlarda enerji layihələrinin iştirakçısı və investoru kimi çıxış edir. Enerji diplomatiyamızın mühüm mərhələlərindən biri də 2017-ci ildə “Azəri-Çıraq-Günəşli” (AÇG) yataqlar blokunun işlənilməsi üzrə müqavilənin müddətinin 2050-ci ilə qədər uzadılması oldu. Azərbaycan siyasi və iqtisadi ədəbiyyatında tez-tez “Yeni əsrin müqaviləsi” adlandırılan bu sənəd ölkənin enerji strategiyasında yeni dövrün başlanğıcını ifadə edirdi. Əgər 1994-cü ildə imzalanmış “Əsrin müqaviləsi” Azərbaycanın qlobal enerji bazarına inteqrasiyasını təmin etmişdisə, 2017-ci il sazişi ölkənin artıq formalaşmış enerji gücü kimi beynəlxalq enerji sistemində mövqeyini uzunmüddətli perspektivdə möhkəmləndirməyə xidmət edirdi. Belə bir transformasiya iqtisadi inkişafın təbii nəticəsi olmaqla yanaşı, ölkənin geoiqtisadi imkanlarının da genişləndiyini göstərir. Beynəlxalq münasibətlərdə kapital ixracı dövlətlərin təsir imkanlarının artmasının mühüm göstəricilərindən hesab olunur. Çünki xaricə yönəldilən investisiyalar uzunmüddətli iqtisadi əlaqələrin qurulmasına, yeni tərəfdaşlıqların formalaşdırılmasına və siyasi nüfuzun genişlənməsinə xidmət edir. Diqqətçəkən digər məqam isə Azərbaycanın enerji siyasətinin tədricən hasilat mərkəzli modeldən daha geniş geoiqtisadi modelə transformasiya olunmasıdır. Artıq ölkənin strateji məqsədi yalnız enerji resurslarının ixracından gəlir əldə etmək deyil, həm də beynəlxalq enerji bazarlarında aktiv investor, infrastruktur tərəfdaşı və enerji təhlükəsizliyinin formalaşmasında iştirak edən aktor kimi mövqeyini möhkəmləndirməkdir.

Məlum olduğu kimi, qloballaşan dünyada enerji layihələri dövlətlərin xarici siyasətinin mühüm alətinə çevrilib. Bu gün enerji infrastrukturu, nəqliyyat dəhlizləri, neft emalı müəssisələri və qaz şəbəkələri üzərində qurulan əməkdaşlıqlar uzunmüddətli siyasi əlaqələrin və strateji tərəfdaşlıqların formalaşmasına xidmət edir. Buna görə də enerji sahəsində xaricə yönələn investisiyalar dövlətlərin geosiyasi təsir imkanlarını artıran ən mühüm vasitələrdən biri hesab olunur. Azərbaycanın son illərdə həyata keçirdiyi enerji strategiyası da məhz bu kontekstdə qiymətləndirilməlidir. Rəsmi Bakı enerji resurslarından əldə etdiyi iqtisadi gücü geoiqtisadi təsir alətinə çevirməyə çalışır. SOCAR-ın Türkiyədə reallaşdırdığı STAR Neft Emalı Zavodu, PETKİM neft-kimya kompleksi və TANAP layihəsi iqtisadi baxımdan böyük əhəmiyyət daşımaqla yanaşı, Azərbaycan-Türkiyə strateji tərəfdaşlığını da yeni səviyyəyə yüksəldib. Mövcud tendensiyanın Azərbaycan üçün strateji əhəmiyyəti ölkənin iqtisadi təhlükəsizliyinin güclənməsində özünü göstərir. Xarici aktivlərdən əldə edilən gəlirlər enerji gəlirlərinin mənbələrini şaxələndirir və ölkənin iqtisadi dayanıqlılığını artırır. Əgər əvvəllər gəlirlərin əsas hissəsi birbaşa neft və qaz ixracından formalaşırdısa, indi emal, logistika, neft-kimya və digər sahələrdə fəaliyyət göstərən aktivlər əlavə gəlir mənbələri yaradır. Transxəzər enerji dəhlizi ideyası Xəzər hövzəsinin Avrasiya enerji xəritəsində strateji bağlantı nöqtəsinə çevrilməsi potensialını ifadə etsə də, layihə hələ də reallaşmış infrastruktur mərhələsinə keçə bilməyib. Xüsusilə Rusiya və İranın Transxəzər layihəsinə qarşı çıxması bu təşəbbüsün həyata keçirilməsində ən mühüm siyasi maneələrdən biri kimi çıxış edir. Hər iki dövlət Xəzər dənizinin hüquqi statusu, ekoloji risklər və regional güc balansı arqumentlərini önə çəkərək bu tip kəmər və nəqliyyat layihələrinin öz strateji maraqlarına uyğun olmadığını bildirir. Xəzər dənizi üzərindən enerji daşımalarının genişləndirilməsi, Orta Dəhlizin inkişafı və Mərkəzi Asiya enerji resurslarının Avropa istiqamətinə yönəldilməsi perspektivləri Azərbaycanın strateji əhəmiyyətini daha da artırır. Əgər bu layihələr tam şəkildə reallaşarsa, ölkəmiz yalnız öz enerji ehtiyatlarını ixrac edən ölkə statusu ilə kifayətlənməyəcək, həm də Avrasiya enerji təhlükəsizliyinin əsas qovşaqlarından birinə çevriləcək.

Ən əsası, Prezident İlham Əliyev ölkəmizin neft strategiyasının uğurlarını dünyaya təqdim etdi. Yaxın onillikdə ölkəmiz Avrasiya məkanında yalnız enerji istehsalçısı və tranzit ölkə kimi deyil, həm də enerji investisiyalarının istiqamətlərini və regional enerji təhlükəsizliyinin konturlarını müəyyənləşdirən əsas geosiyasi aktorlardan biri kimi çıxış edəcək.

Vüqar İsayev,

YAP Göygöl rayon təşkilatının sədri

Paylaş:

Baxılıb: 127 dəfə