İki dəfə Nobel mükafatına namizəd olan türk alim

Bakı:

26 °C

50 %

3 m/s

Əlaqə

AZ RU EN

Ana səhifə / Xəbər lenti / İki dəfə Nobel mükafatına namizəd olan türk alim

İki dəfə Nobel mükafatına namizəd olan türk alim

26.08.2023 [13:20]

Oppenheimer ondan nə istəmişdi?

MÜŞFİQƏ

Feza Gürsey... Əfsuslar olsun ki, bu ad və soyad haqqında çoxlarımızın məlumatı belə yoxdur. O, unudulmuş bir fizika dahisidir.

1921-ci ilin ilıq bir yaz günündə dünyaya gəlmişdi. İlk təhsilinə Parisdə Jeanne d'Arc məktəbində başlamışdı. Özünü o qədər sevdirmişdi ki, müəllimi Madam Denizot belə bir an olsun, yanından ayırmazdı. Bəlkə də ondakı cəvhəri görmüşdü, kim bilir?

Zamanını boş keçirməzdi. Hələ üçüncü sinifdəykən bir küncdə oturar, Marsel Proustun “İtirilmiş zaman axtarışında” fəlsəfi hekayələrini oxuyar, eləcə də Paul Sezannın reproduksiyalarını araşdırarmış. Fizik olacağına elə orta məktəbdə oxuyarkən qərar vermişdi. 1940-cı ildə Qalatasaray Liseyini əlaçı, 1944-cü ildə isə İstanbul Universitetinin Fizika-Riyaziyyat bölməsini birinciliklə bitirdi. Daha sonra prof.Dr.O.H.Consun rəhbərliyi ilə doktorantura təhsilini başa vurdu. İstanbul Universitetində və Orta Doğu Texniki Universitetində çalışdı, məqalələr yazdı. 1952-ci ildə çalışdığı universitetin assistenti Süha Pamirlə ailə həyatı qurdu və bu evlilikdən Yusif ilə övladı dünyaya gəldi.

Oğlu Yusif də atasının izi ilə getdi. Fizik oldu və Yale Universitetində çalışdı. Ölkəsinə qayıtdıqdan sonra maddi çətinlik yaşadı, qalacaq evi belə yox idi. Sonuncu dəfə ondan ötən il xəbər çıxdı, hazırda harada olması ilə bağlı məlumat belə yoxdur.

Feza Gürsey İngiltərədəki İmperial Kollecində doktorantura səviyyəsində təhsil alıb, Princeton, Columbia, Berkeley, Brookhaven kimi önəmli universitet və qurumlarda tədqiqatlar aparıb. Dünyanın qabaqcıl fiziklərindən biri olmağı bacarıb. 1974-cü ilə qədər ODTÜ və Yale Universitetində müəllimlik vəzifəsini davam etdirıb, saysız-hesabsız tələbə yetişdirıb. 1974-cü ildə Yale Universitetində fakültənin sədri vəzifəsinə təyin edilib. Kvant rəng dinamikası nəzəriyyəsi çərçivəsində önəmli işlərə imza atıb. 1960-cı illərdə tətbiq etdiyi “Chiral Symmetry Rule”, yəni Xiral simmetriya qaydası ilə adını dünyaya tanıdıb.

Feza Gürsey adı atom bombasının atası kimi tanınan Robert Oppenheimer ilə tanışlıqdan sonra daha çox hallanmağa başladı. Hər iki alimin tanışlığı 1961-ci ildə ABŞ-da Oppenheimerin rəhbərlik etdiyi Princeton İrəli Araşdırmalar İnstitutunda baş vermişdi. Oppenheimerin Fezanın dahiyanə dünyasına heyran olmuşdu, onu çalışmaq şansını əldən buraxmaq istəmirdi. Bununla bağlı həmkarına bir məktub da yazmışdı. Məktubda belə deyilirdi:

"Hörmətli Feza, öyrəndim ki, gələn il burada işləyə bilərsiniz. Ümid edirəm ki, belədir. Sizdən xəbər alan kimi həmkarlarımla məsləhətləşəcəyəm və müsbət rəylərimizi kağız üzərinə köçürəcəyik. Mənə elə gəlir ki, siz tezliklə yenidən qayıdacaqsınız. Səmimi və xoş arzularla, Robert Oppenheimer".

Hazırda məktub Boğaziçi Universitetinin arxivində qorunub saxlanılır.

Bir müddət sonra - 1977-ci ildə fizika sahəsində verdiyi mühüm töhfələrə görə, Feza Gürsey “Oppenheimer” mükafatına layiq görüldü. Artıq dünya onu tanıyır, qarşısında təzim edirdi. Mükafat üçün onu təbrik edən tələbələrinə "Mükafat Yale və Harvard arasında paylaşıldı. Kaş ODTÜ ilə Harvard arasında paylaşılsaydı" deyimi tarixə düşdü.

Gürsey iki dəfə fizika üzrə Nobel mükafatına da namizəd olub.

Paylaş:

Baxılıb: 725 dəfə