Göyəzən dağı (göy əzən) necə yarandı?
11.10.2023 [11:46]
MÜŞFİQƏ
Kiçik Qafqazın dağətəyi sahəsində bir günbəz-dağ var. Adına Göyəzən dağı deyirlər. Ehtimala görə, nadir geoloji təbiət hadisəsi vulkan püskürməsi nəticəsində yaranıb. Qazağın rəmzi sayılır. Təkdir və heç bir dağa bitişik deyil. Mərkəzdən nə az, nə çox 20 km aralıda yerləşir. Bu gün sizinlə birgə oraya virtual səyahətə çıxacağıq. Qazaxa açılan pəncərədən Göyəzəni seyr edəcəyik. Necə deyərlər, yolçu yolda gərək...
Mərkəzi Amerikada yerləşən Martinika adasındakı Montan Pele dağından sonra dünyada ikinci nadir geoloji təbiət abidəsidir. Dağ Coğaz çayından 2 km solda Alpoud və Abbasbəyli kəndləri ərazisində yerləşir. Hündürlüyü 250 metr olsa da, qazaxlılar buranı "dünyanın mərkəzi" hesab edirlər. Düzənliyə basdırılmış sütuna bənzəyir. Dibində və ətəyində iri və qədim yaşayış yerin, yeddibürclü qalanın qalıqları görünür. Gövdəsində ilkin insanın məskəni sayılan mağara-otaqlar var. Zirvəsi nisbətən yastıdır.
Tədqiqatçıların ehtimalına görə, oronim türk dillərindəki kava (qaya, sıldırım) və sın/sin (dağ beli) komponentlərindən düzəlib, "sıldırımlı dağ beli" deməkdir. Tovuz rayonunun Bala Şamlıq kəndində də şiş bir qaya Göyəzən adlanır. Ümumiyyətlə, adı ilə bağlı müxtəlif rəvayətlər və yozmalar mövcud olsa da, əsasən "göylərə baş vuran", "göy əzən" sözlərinin birləşməsindən qaynaqlandığı ehtimal edilir. Kənd sakinlərinin sözlərinə görə, Göyəzən adı qədimdə burada yaşayan hökmdarın qızının adı ilə bağlıdır.
Təbiətin əsrarəngiz gözəlliklərindən və göylərə baş çəkən Göyəzəndən doymayan Xalq şairi Səməd Vurğun 1936-cı ilin mayında qələmə aldığı “Yadıma düşdü” şeirində bu dağdan söhbət açmışdı. Şair deyirdi:
Göylərə baş çəkir Göyəzən dağı,
Axşam açıq olur ayın qabağı;
Bizim gəlinlərin bayram qabağı,
Fəsəli yaymağı yadıma düşdü.
Vurğunun xəyalı gəzdi aranı,
Gözümdə oynadı dağın boranı;
Qışın buz qatığı, yayın ayranı,
Payızın qaymağı yadıma düşdü.
Rəvayətə görə, qədimdə bayramlarda və düşmən təhlükəsi olanda dağın zirvəsində tonqal qalanarmış. Göyəzən istehkamının IX–XII əsrlərə aid keşikçi məntəqəsi olması güman edilir. Göyəzən dağının adı IX əsrə aid gürcü mənbəyində Kavazin şəklində qeydə alınıb. Bu gün də öz əzəməti ilə Alpoud və Abbasbəyli kəndini düşmən təhlükəsindən qoruyur. Bu abidəni qorumaq isə hər birimizin üzərinə düşür...
Xəbər lenti
Hamısına bax
Dünya
12 May 23:45
Müsahibə
12 May 23:22
Dünya
12 May 22:43
Dünya
12 May 22:30
İqtisadiyyat
12 May 22:19
Siyasət
12 May 21:50
Dünya
12 May 21:25
İdman
12 May 21:10
Dünya
12 May 20:42
Hadisə
12 May 20:31
Dünya
12 May 20:17
Dünya
12 May 19:54
Gündəm
12 May 19:23
Dünya
12 May 19:20
Dünya
12 May 19:06
Dünya
12 May 18:48
YAP xəbərləri
12 May 18:14
Sosial
12 May 17:46
Dünya
12 May 17:28
Sosial
12 May 17:21
Hadisə
12 May 17:21
Dünya
12 May 17:21
YAP xəbərləri
12 May 17:11
Sosial
12 May 16:14
İqtisadiyyat
12 May 16:10
İqtisadiyyat
12 May 16:09
Gündəm
12 May 15:44
İdman
12 May 15:22
Siyasət
12 May 15:00
Sosial
12 May 14:37
Sosial
12 May 14:37
Dünya
12 May 13:51
İdman
12 May 13:25
Siyasət
12 May 12:21
Dünya
12 May 12:19
Mədəniyyət
12 May 12:14
Siyasət
12 May 11:59
Sosial
12 May 11:58
İdman
12 May 11:57
Gündəm
12 May 11:51
İqtisadiyyat
12 May 11:51
Dünya
12 May 11:42
Hadisə
12 May 11:32
Sosial
12 May 11:31
Hadisə
12 May 11:30
YAP xəbərləri
12 May 11:22
Siyasət
12 May 11:07
Siyasət
12 May 10:43
Dünya
12 May 10:35
Dünya
12 May 10:18
Dünya
12 May 09:40
Hadisə
12 May 09:12
Hadisə
12 May 08:49
Sosial
12 May 08:31
Dünya
11 May 23:22
Xəbər lenti
11 May 22:53
Siyasət
11 May 21:14
Dünya
11 May 20:24
Dünya
11 May 19:46
Dünya
11 May 18:40
İdman
11 May 18:19
Dünya
11 May 17:50
Dünya
11 May 17:27
Dünya
11 May 16:56
Sosial
11 May 16:28
Dünya
11 May 15:50
Dünya
11 May 15:22
Dünya
11 May 14:39
YAP xəbərləri
11 May 14:16
Dünya
11 May 13:40
