Gələcəyin peşələri dəyişir...

Bakı:

32 °C

45 %

11 m/s

Əlaqə

AZ RU EN

Ana səhifə / Elm / Gələcəyin peşələri dəyişir...

Gələcəyin peşələri dəyişir...

20.08.2026 [10:20]

Hansı ixtisaslar daha çox qazandıracaq?

Abituriyentlərin diqqət etməli olduğu məqamlar

Universitet və ixtisas seçimi abituriyentlərin qarşısında dayanan ən mühüm mərhələlərdən biridir. Artıq abituriyentlər üçün ən vacib suallardan biri “hansı ixtisası oxusam, iş tapa bilərəm?” deyil, “hansı ixtisas mənə gələcəkdə daha yüksək gəlir və karyera imkanları verə bilər?” sualıdır. Son illər əmək bazarında baş verən dəyişikliklər göstərir ki, texnologiyanın sürətli inkişafı, rəqəmsallaşma, süni intellektin iqtisadiyyata daxil olması ən gəlirli peşələrin siyahısını da əhəmiyyətli dərəcədə dəyişdirir.

Azərbaycanın əmək bazarı ilə bağlı 2025-ci il üzrə Milli Observatoriyanın apardığı təhlildə ən yüksək orta əməkhaqqının İKT, mühəndislik, memarlıq, proqramlaşdırma və layihələrin idarə edilməsi istiqamətlərində qeydə alındığı bildirilir. Bu göstərici təsadüfi deyil. Çünki müasir işəgötürən artıq yalnız diplom sahibi olan deyil, konkret problemi həll edə bilən, texnologiyadan istifadə edən, xarici dil bilən, komanda ilə işləyən və beynəlxalq standartlara uyğun nəticə ortaya qoyan mütəxəssis axtarır.

Əmək bazarının yeni “qızıl” sahəsi

Ən gəlirli istiqamətlərdən danışarkən ilk növbədə informasiya texnologiyalarını qeyd etmək lazımdır. Proqramlaşdırma, süni intellekt, məlumat analitikası, kibertəhlükəsizlik, bulud texnologiyaları kimi istiqamətlər artıq yalnız texnologiya şirkətlərinin deyil, bankların, sığorta qurumlarının, dövlət strukturlarının, istehsal müəssisələrinin əsas ehtiyaclarından birinə çevrilib.

Burada xüsusilə diqqətçəkən məqam odur ki, İT sahəsində insanın qazancı çox vaxt diplomun adından daha çox onun real bacarıqlarından, layihələrindən, texniki biliklərindən və beynəlxalq bazara çıxış imkanlarından asılı olur. Yəni yaxşı proqramçı üçün əmək bazarının sərhədi yalnız Azərbaycanla məhdudlaşmır və xarici şirkətlər üçün məsafədən işləmək imkanları gəlir potensialını əhəmiyyətli dərəcədə yüksəldə bilir.

Yüksək gəlirin ənənəvi ünvanı

Azərbaycanda yüksək gəlirlə assosiasiya olunan sahələr sırasında neft-qaz mühəndisliyi də uzun illərdir xüsusi mövqeyini qoruyur. Xüsusilə hasilat, qazma, geologiya, avtomatika, enerji və layihələrin idarə olunması kimi istiqamətlər üzrə yüksək səviyyəli mütəxəssislər həm yerli, həm də beynəlxalq şirkətlər üçün dəyərli kadr hesab olunur.

Dövlət Statistika Komitəsinin əmək bazarı üzrə məlumatlarında mədənçıxarma sənayesinin orta əməkhaqqı baxımından ölkənin ən yüksək göstəricilərinə malik sahələrdən biri olduğu görünür. Bu da mühəndislik ixtisaslarının düzgün istiqamətdə seçildiyi və sonradan praktiki təcrübə ilə tamamlandığı halda ciddi karyera perspektivi yarada biləcəyini göstərir.

Rəqəmləri idarə edənlər üçün böyük imkan

Maliyyə, bank işi, maliyyə analitikası, risklərin idarə olunması, investisiya və audit kimi istiqamətlər də yüksək gəlir potensialı olan sahələr sırasında yer alır. Xüsusilə, analitik düşünmə qabiliyyəti güclü, rəqəmlərlə işləməyi sevən, iqtisadi prosesləri başa düşən və texnologiyadan istifadə edə bilən gənclər üçün bu sektor kifayət qədər geniş karyera imkanları yaradır.

Azərbaycanın əmək bazarı üzrə rəsmi məlumatlarında maliyyə və sığorta fəaliyyəti yüksək orta əməkhaqqının qeydə alındığı iqtisadi fəaliyyət sahələrindən biri kimi göstərilir. Bu tendensiya bank sektorunda rəqəmsal transformasiyanın sürətlənməsi ilə birlikdə maliyyə bilikləri ilə texnoloji bacarıqların birləşməsinin getdikcə daha qiymətli olacağını göstərir.

Uzun təhsil yolu, amma yüksək gəlir potensialı

Tibb ixtisası digər sahələrdən fərqli olaraq daha uzun və ağır təhsil prosesi tələb etsə də, yüksək ixtisaslaşmış həkimlər, stomatoloqlar və müəyyən tibbi istiqamətlər üzrə mütəxəssislər üçün yüksək gəlir imkanları mövcuddur. Xüsusilə, özəl səhiyyə sektorunda peşəkar reputasiya, pasiyent etimadı və ixtisaslaşma gəlirə ciddi təsir göstərir.

Təhsil üzrə ekspert Elçin Əfəndi “Yeni Azərbaycan”a açıqlamasında bildirib ki, bugünkü əmək bazarına beş və ya on il sonranın prizmasından baxsaq, ən ciddi dəyişikliklərin məhz süni intellekt və məlumatların emalı sahəsində baş verəcəyini proqnozlaşdırmaq mümkündür: “Şirkətlər getdikcə daha çox qərarlarını məlumat əsasında verməyə, prosesləri avtomatlaşdırmağa və süni intellekt həllərindən istifadə etməyə başlayırlar. Xüsusilə riyaziyyat, statistika, proqramlaşdırma və analitik düşüncə ilə maraqlanan şagirdlər üçün bu sahələr olduqca perspektivli seçim hesab edilə bilər”.

Yüksək maaş verən ixtisas yox, yüksək dəyər yaradan mütəxəssis

Ekspertin fikrincə, abituriyentlərin buraxdığı böyük səhv “ən çox pul hansı ixtisasdadır?” sualına həddindən artıq bağlanmalarıdır: “Əmək bazarında eyni ixtisası bitirmiş iki insanın gəliri arasında bəzən dəfələrlə fərq ola bilər. Bunun əsas səbəbi universitet diplomundan daha çox həmin şəxsin praktiki bacarıqları, xarici dil bilikləri, təcrübəsi, sertifikatları, kommunikasiya qabiliyyəti və özünü inkişaf etdirmək istəyidir.

Əmək bazarının rəsmi təhlili də göstərir ki, işəgötürənlərin axtardığı əsas bacarıqlar arasında ünsiyyət qabiliyyəti xüsusi yer tutur. Yəni, gələcəyin yüksək maaşlı mütəxəssisi yalnız kompüter qarşısında texniki işi bacaran insan deyil, həm də fikrini düzgün ifadə edən, komanda ilə işləyən, müştəri və həmkarlarla ünsiyyət qura bilən, problemləri analiz edib həll yolları təklif edən peşəkardır”.

İxtisas seçimi zamanı edilən ən böyük səhv

E.Əfəndi qeyd edib ki, ixtisas seçərkən yalnız bugünkü maaşlara deyil, həmin sahənin gələcək potensialına, beynəlxalq əmək bazarına çıxış imkanlarına və insanın fərdi bacarıqları ilə nə dərəcədə uyğunlaşmasına baxmaq lazımdır: “Bu gün yüksək maaş verən bir peşə sabah texnologiyanın və iqtisadiyyatın dəyişməsi ilə əvvəlki üstünlüyünü itirə bilər. Amma güclü analitik düşüncə, xarici dil, rəqəmsal savadlılıq, kommunikasiya və davamlı öyrənmə bacarığına sahib olan mütəxəssis dəyişən əmək bazarına daha asan uyğunlaşa bilər.

Bu baxımdan abituriyentlər üçün İT və proqram mühəndisliyi, süni intellekt və data, neft-qaz və digər mühəndislik istiqamətləri, maliyyə-bank sahəsi və yüksək ixtisaslaşmış tibb kimi sahələr xüsusi diqqətə layiqdir. Lakin burada əsas məqsəd “ən çox qazandıran diplomu” əldə etmək yox, seçilən sahədə bazarın ehtiyac duyduğu səviyyədə peşəkar olmaqdır.

Azərbaycanın rəsmi əmək bazarı statistikasının 2026-cı ilin iyununda yenilənmiş məlumat bazası da əməkhaqqı və məşğulluq göstəricilərinin iqtisadi fəaliyyət sahələri üzrə ayrıca izlənildiyini göstərir. Buna görə də ixtisas seçimi zamanı şayiələrə və sosial şəbəkələrdə yayılan təsadüfi maaş rəqəmlərinə deyil, rəsmi statistika və real vakansiya tendensiyalarına əsaslanmaq daha sağlam yanaşmadır.

Nəticə etibarilə, gələcəyin ən çox qazanan insanları mütləq ən “prestijli” ixtisası bitirənlər deyil, seçdikləri sahədə davamlı inkişaf edən, texnologiyaya uyğunlaşan, xarici dil bilən və öz əməyini beynəlxalq səviyyədə dəyərləndirə bilən mütəxəssislər olacaq. Buna görə də abituriyentin qarşısında duran əsas sual “hansı ixtisas daha çox pul gətirir?” yox, “mən hansı sahədə yüksək səviyyəli mütəxəssisə çevrilə bilərəm və bu bacarığın bazarda dəyəri nə qədərdir?” olmalıdır”.

Yeganə BAYRAMOVA

Paylaş:

Baxılıb: 71 dəfə